Ucuz malın pahalı faturası
Bir otomobil fabrikasını durdurmak için bombaya, ambargoya, sınır kapatmaya gerek kalmıyor. Üretim bandını susturan şey bazen avuç içi kadar bir mıknatıs. Çin’in nadir toprak elementlerine getirdiği ihracat kısıtlamaları bunu geçen yıl gösterdi. Avrupa Merkez Bankasının analizine göre Mayıs 2025’te Çin’den mıknatıs sevkiyatı yıllık yüzde 75 geriledi. Avrupa’da bazı otomobil üreticileri üretime ara verdi.
Mesele mıknatısın fiyatı değildi. Elektrik motorunda, direksiyon sisteminde kullanılan parça gelmediğinde bitmiş otomobil kapıdan çıkamıyordu. Elektronik kontrol ünitesindeki yarı iletken veya fren sistemindeki sensör için de aynı durum geçerli. Üretim zincirinin en küçük halkası, en büyük fabrikanın çalışma takvimini belirliyor.
Dünya Ticaret Örgütü, 2026’da küresel mal ticaretinin yüzde 3,9 büyüyeceğini öngörüyor. Rakam iyi görünüyor. Fakat büyüyen ticaretin hangi ülkeleri güçlendirdiğine, hangi ülkeleri birkaç tedarikçiye bağladığına bakınca tablo değişiyor. Artık ekonomik üstünlük, üretilen malın miktarı kadar o malın kritik parçasını kimin kontrol ettiğine bağlı.
Eskiden gümrük vergileriyle yürütülen mücadele şimdi teknoloji lisanslarıyla sürüyor. Bir ihracat izni fabrikaların üretim planını değiştirebiliyor. Ülkeler ticarete devam ederken rakiplerinin tedarik hatlarını pazarlık kozu olarak elinde tutuyor.
ABD ile Çin arasındaki ticaret 2024’ten bu yana yüzde 20’den fazla daraldı. Washington Çin’e bağımlılığı azaltmaya çalışıyor. Siparişler Vietnam’a, Hindistan’a, başka ülkelere kayıyor. Ne var ki Vietnam’da monte edilen ürünün çipi veya mıknatısı Çin’den geliyorsa bağımlılık gümrük kayıtlarında kayboluyor, fabrikada yaşamaya devam ediyor.
Uluslararası Enerji Ajansının........
