Son güncelleme: 18 Mayıs 2026 -

Tarık Çelenk ile Sağduyu (104) – Mehmet Çelik anlattı: Medreselerden neden Kant ve Hegel çıkmaz?

18 Mayıs 2026 Pazartesi

İSTANBUL (Medyascope) – Sağduyu’da bu hafta Tarık Çelenk’in konuğu, Mehmet Çelik oldu. Çelik, medrese geleneğinin, İslam dünyasında felsefi ve eleştirel düşüncenin gelişimindeki rolünü ve günümüzdeki durumunu değerlendirdi.

Prof. Dr. Mehmet Çelik, medrese geleneğini, İslam düşüncesini, akıl-felsefe ilişkisini ve modern eğitim sistemini değerlendirdi. Medreselerden Kant ve Hegel çıkmasının gerekli olup olmadığının tartışılması gerektiğini söyleyen Çelik, Batı aklı ile İslam düşüncesinin akıl yürütme biçimlerinin birbirinden farklı olduğunu söyledi.

“Akl-ı maaş” ve “akl-ı mead”

“Akl-ı maaş” ve “akl-ı mead” kavramları üzerinde duran Çelik, marangozluk, ders verme gibi günlük pratik işlerde kullanılan aklın “akl-ı maaş” olduğunu belirterek, günümüz pozitivist ve pragmatist yaklaşımlarının sadece bu akla odaklandığını söyledi. Çelik, gündelik hayatı düzenleyen akıl ile metafizik alanı anlamaya çalışan aklın birbirinden ayrıldığını vurguladı. Metafizik ve görünmeyenle ilişkiyi kuran aklın “akl-ı mead” olduğunu belirten Mehmet Çelik, sufi düşüncede akıl ile gönlün birleşmesinden “hikmet” doğduğunu ifade etti. Çelik, Batı düşüncesinin ise çoğu zaman aklı merkeze alırken gönlü dışarıda bıraktığını söyledi.

Medrese ve üniversitelerin kıyaslanmasının doğru olmadığını belirten Çelik, şunları söyledi:

“Medrese ile üniversite iki ayrı şey. Bu ikisini kıyaslamak elma ile armutu kıyaslamaya benzer. Aynı, veya birbirine benzer şeyler değiller. Örneğin, Medresetü’z-Zehra bir üniversite değildi, bir ihtisat medresesiydi. Fâtımîlerin kurduğu da öyleydi. Bunlar ayrı şeylerdir. Bunları toplayıp aynı şeymiş gibi konuşmanın bir mantığı yok.”

“Medrese ile üniversite iki ayrı şey. Bu ikisini kıyaslamak elma ile armutu kıyaslamaya benzer. Aynı, veya birbirine benzer şeyler değiller. Örneğin, Medresetü’z-Zehra bir üniversite değildi, bir ihtisat medresesiydi. Fâtımîlerin kurduğu da öyleydi. Bunlar ayrı şeylerdir. Bunları toplayıp aynı şeymiş gibi konuşmanın bir mantığı yok.”

Çelik ayrıca medrese sisteminde eleştirel düşüncenin gelişemediğini savundu. Medrese kültüründe “seydaya karşı çıkmanın” büyük bir sorun olarak görüldüğünü söyleyen Çelik, farklı fikirlerin çoğu zaman “zındıklık” veya “mülhidlik” suçlamalarıyla bastırıldığını belirtti.

Bu bağlamda Molla Lütfi örneğini veren Çelik, matematik ve geometrinin medreseden çıkarılmasının gelecekte ciddi sorunlar doğuracağını söyleyen Molla Lütfi’nin sürgün edildiğini anlattı.

Mehmet Çelik, medreselerin neden düşünsel üretim yapamadığına ilişkin şöyle konuştu:

“Sizden öncekileri kutsadığınız zaman, imam Şafii yanılamaz dediğiniz zaman, Gazali yanılamaz dediğiniz zaman yeni bir şey söylemenin önüne engel koymuş olursunuz. Biz bunu söyleyemedik. Niye söyleyemedik? Belki fazla hürmetkar olduğumuzdan.” 

“Sizden öncekileri kutsadığınız zaman, imam Şafii yanılamaz dediğiniz zaman, Gazali yanılamaz dediğiniz zaman yeni bir şey söylemenin önüne engel koymuş olursunuz. Biz bunu söyleyemedik. Niye söyleyemedik? Belki fazla hürmetkar olduğumuzdan.” 

İslam ve Kur'an-ı Kerim

Medyascope'u destekle. Medyascope'a abone ol.

Medyascope’u senin desteğin ayakta tutuyor. Hiçbir patronun, siyasi çıkarın güdümünde değiliz; hangi haberi yapacağımıza biz karar veriyoruz. Tıklanma uğruna değil, kamu yararına çalışıyoruz. Bağımsız gazeteciliğin sürmesi, sitenin açık kalması ve herkesin doğru bilgiye erişebilmesi senin desteğinle mümkün.

Medyascope'u Google Haberler üzerinden takip edin

Medyascope'un mobil uygulamasını indirin

Medyascope okurları yazıyor: İlahiyat camiasında yeni bir linç

İhsan Umun yazdı: İslam dünyasının zihniyet hastalığı – Mağduriyet

Gökhan Bacık yazdı | Din üzerine büyük kavga: Kim kazanacak?

Tarık Çelenk / Diğer içerikleri

Tarık Çelenk ile Sağduyu (103): Allah insana özgür irade verdi mi? 

Tarık Çelenk yazdı: Sezonda Ege’den ülkeye bir pencere

Tarık Çelenk ile Sağduyu (102) | Victoria döneminde İngiltere yükseldi: Türkiye neden geri kaldı? 

Tarık Çelenk ile Sağduyu (101): Halide Edip Adıvar üzerinden Türk modernleşmesini anlamak 

Tarık Çelenk yazdı: 68 değil, yetmişsekizliler

Tarık Çelenk yazdı: ABD izlenimlerim 2026

Haftanın en popüler içerikleri

Gökhan Bacık yazdı | Turco-centrism (Türkiye-merkezcilik): Entelektüel bir patoloji

Armağan Öztürk yazdı: CHP’nin varlık yokluk mücadelesi

Yener Orkunoğlu yazdı: Burjuva hümanizminin çıkmazı

Palu ailesi belgeselini nasıl çektik: Şükrü Oktay Kılıç anlattı

Ruşen Çakır yorumladı: Evet, hedefte Özgür Özel var

Ruşen Çakır yazdı: İmralı ile Kandil arasında sorun çıkmasını umanların yaşadığı derin hayal kırıklığı

Senem Görür Yücel yazdı | Palu ailesi belgeseli: Karanlık bir sarmal mı, eksik kalmış bir anlatı mı?

“Casusluk” davasında Ekrem İmamoğlu, Necati Özkan, Merdan Yanardağ ve Hüseyin Gün’ün tutukluluklarının devamına karar verildi

Ruşen Çakır yorumladı: Casus dediler “Jön Türk” çıktı

Fransız sinemasından aşırı sağ uyarısı: “Hayal........

© Medyascope