Kleber Mendonça Filho’nun 2025 Cannes Film Festivali’nde En İyi Yönetmen ve En İyi Erkek Oyuncu ödüllerini kazanan filmi Gizli Ajan, ismiyle bizi yanıltıyor. Afişe ve isme bakınca klasik bir casusluk ya da aksiyon filmi bekliyoruz. Karşımıza çıkan ise 1977 Brezilya’sı, askerî diktatörlüğün “yumuşama” adı altında baskıyı sürdürdüğü yıllar. Kurumların duvarlarında asılı duran darbeci generalin portresi, film boyunca neredeyse her sahnede bize kimin iktidarda olduğunu hatırlatıyor. Yönetmen diktatörlüğü büyük nutuklarla değil, incelikle ve çok farklı yollarla, duvardaki bir portreyle, bir gazete efsanesiyle, akıbeti bilinmeyen bir yeğenle ısrarla görünür kılıyor.

Çalışmalarına göz diken güçlü iş insanlarıyla nedeniyle başı belada olan, filmin ana karakteri Marcelo, beklediğimiz gibi bir devrimcdeğil, bir bilim insanı. Diktatörlüğün baskı, işkence, zorla kaybetme ve öldürme pratiklerinin yalnızca politik muhaliflere yönelmediğini, sermayeyle el ele, hayatın pek çok alanında uygulandığını gösteren bu tercih, filmin de en önemli politik hamlesi. 

Filmin en çarpıcı figürlerinden biri de üvey oğluyla birlikte tetikçilik yaparak büyük paralar kazanan ve yeri geldiğinde üstlendiği işlerin uygulamasını başkalarına taşere eden, ordudan atılmış eski bir asker. Bu karakter özelinde görünür olan, polis, çete ve devlet arasındaki ilişki zinciri, devlet eliyle işlenen suçların nasıl bir iş birlikleri ağına dayandığını bütün çıplaklığıyla gösteriyor. Film, sınıf çatışmasını da büyük sahnelerde değil gündelik ayrıntılarda anlatıyor. Bir evde çalışan kadının üç yaşındaki kızı, ev sahibinin ihmaliyle, otobüs çarpması sonucu ölüyor. “Çok üzülmüş patron” görüntüsünün inandırıcı olması için fotoğrafçılar bizzat karakola çağrılırken, ölen çocuğun annesi içeri alınmıyor. 

Sansür, efsane ve köpekbalığı

Filmde ele alınan zaman diliminde, olayların fonunda sürekli yer alan........

© marksist.org