Bir uzman olarak son yıllarda en sık duyduğum cümlelerden biri şu: “Her şeyi ben toparlamak zorundayım.” Bu cümle, ilk bakışta sorumluluk sahibi, güçlü ve güvenilir bir duruşu çağrıştırır. Ancak biraz yaklaştığımızda, altında yoğun bir kontrol ihtiyacı ve derin bir tükenmişlik barındırdığını görürüz. Güçlü olma zorunluluğu, çoğu zaman insanın kendine yüklediği en ağır psikolojik yüktür.

Kontrol ihtiyacı, genellikle belirsizlikle baş etme çabasından doğar. Kişi, hayatın dağınıklığı karşısında güvende hissetmek için her detayı yönetmeye çalışır. Planlar, listeler, sorumluluklar… Her şey yerli yerinde olursa sanki içsel huzur da garanti altına alınacakmış gibi gelir. Oysa hayat, nadiren planlara sadık kalır. Kontrol edilemeyen her durum, kişide yoğun bir kaygı ve başarısızlık hissi yaratır.

Bu noktada tükenmişlik sessizce devreye girer. Tükenmişlik yalnızca çok çalışmanın sonucu değildir; duygusal olarak durmadan “tetikte” olmanın bedelidir. Sürekli güçlü durmak, kimseye yük olmamak, yardım istememek… Kişi zamanla kendi ihtiyaçlarına yabancılaşır. Yorgunluk geçmez, sabahlar zorlaşır, yapılan hiçbir şey yeterli gelmez. En ironik olan ise şudur: Dışarıdan bakıldığında hâlâ “çok iyi idare ediyor” gibi görünür.

Toplum olarak kontrol eden, her şeyi sırtlanan insanları överiz. “Onsuz bu iş yürümez”, “Ne kadar dayanıklı” gibi cümleler, farkında olmadan bu yükü pekiştirir. Oysa bu kişiler çoğu zaman içten içe şunu hisseder: “Bırakırsam her şey dağılır.” Bu düşünce, kişiyi dinlenmekten, durmaktan ve sınır koymaktan alıkoyar. Dinlenmek bir ihtiyaç değil, haklı çıkarılması gereken bir lüks gibi algılanır.

Psikoterapide kontrol ihtiyacıyla çalışırken, en zor ama en iyileştirici adım şudur: Kontrol edememeyi tolere edebilmek. Her şeyin yolunda gitmediği anlarda da hayatta kalabildiğini deneyimlemek. Yardım istemenin zayıflık değil, insani bir ihtiyaç olduğunu fark etmek. Tükenmişliğin panzehiri, daha çok dayanmak değil; daha az yüklenmektir.

Bu yazıyı okuyan ve kendini her şeyi taşırken bulan herkese şunu hatırlatmak isterim: Güçlü olmak, hiç düşmemek değildir. Güçlü olmak, düştüğünde durup nefes alabilmektir. Hayat, tek kişilik bir taşıma oyunu değildir. Bazen bırakmak, sandığımızdan çok daha iyileştiricidir.

Kontrol ihtiyacı, genellikle belirsizlikle baş etme çabasından doğar. Kişi, hayatın dağınıklığı karşısında güvende hissetmek için her detayı yönetmeye çalışır. Planlar, listeler, sorumluluklar… Her şey yerli yerinde olursa........

© Manisa Meydan Gazetesi