Muhammed Abduh ve ekibinin başlattığı reformist çağda, cumhur-u ulemaya mugayir ve aykırı birçok fikirler ve görüşler zuhura gelmiştir. Bununla birlikte Cemaleddin Afgani ile birlikte durgun suları harekete geçirmiştir. Faydalı tarafı görüşleri değil durgun suları harekete geçirmesidir.  İbni Haldun, Şatibi gibi ihmale uğramış değerleri yüzeye çıkarmış ve yeniden güncellemiştir. Bu arada elbette Mutezile’ye uzanmış ve açılmış ve bazı görüşlerini onlara atıfta bulunmadan aktarmış ve benimsemiştir.. Geleneksel veya gelenekçi ulema ise tekrara düşmüş ve hem maziyle hem de dünya ile bağlarını koparmış ve durağan sulara hapsolmuştur. Devinim ve hareket eksikliği İslam dünyasını tarihin kenarına itmiş ve anakronik vaziyete sokmuş ve hale getirmiştir.  Denildiği gibi skolastik kalıplara saplanmıştır Dolayısıyla bu hareketin hayırlı tarafı durağan suları harekete geçirmesidir.  Zıddını harekete geçirmesidir. Zamanla yanlışları da bu devinim içinde kaynayıp gidecektir. Dolayısıyla aykırı veya reformist hareketleri cüz’i şer olarak kabullenmek mümkün olsa da onlara mutlak şer damgası vurmak yanlış olur. Her aykırı düşünceden alınabilecek dersler vardır. Birisinin ihmal ettiğini diğeri toplar ve harekete geçirir.

Necip Fazıl gibi........

© Maarifin Sesi