Çocukluğumdan beri gözlüklüyüm. Miyopi var bende. Yani uzağı iyi göremiyorum. Dolayısıyla gözlüğüm olmazsa mesela araba kullanmakta sıkıntı yaşayabilirim ya da sokakta karşıdan gelen bir arkadaşımı ilk anda tanıyamayabilirim. Bu yüzden gözlüğün benim için veya benim gibi insanlar için ne kadar önemli olduğunun bilincinde olduğumu sanıyorum. Ancak bu basit aletin “insanlık için de” çok büyük önemi olduğunu Umberto Eco’nun yazdıklarını okuyunca fark ettim.

Romancı, bilgin, düşünür kimliklerini bir koltukta taşıyan bu mütebahhir İtalyan yazar bir denemesinde “Bugün hâlâ Ortaçağ teknolojisinin bayrağı altında yaşıyoruz” iddiasını savunma sadedinde şu örneği ileri sürüyordu:

“Mekanik dokuma tezgâhları, buhar makineleri kadar önemli olan gözlük, bir Ortaçağ buluşuydu. O dönemde, kırkına vardığında yakını göremez duruma gelen bir düşün adamı (karanlık odalarda, gölgeli tonozlar altında, okunaksız elyazmalarını meşale ışığında okumanın güçlüğünü düşünün) ellisinden sonra etkin olarak hiçbir şey üretemiyordu. Gözlüğün bulunmasıyla düşünsel verimlilik alabildiğine arttı; bundan sonraki yüzyıllar da bu insansal kaynaklardan daha çok yararlanabildiler. (“Ortaçağı Düşlemek”, çev. Şadan Karadeniz, Can Y., 2016, sh. 133)

Elhak, ne kadar doğru! Belki de ben bir miyop olarak yakını görememe sıkıntısını, çok şükür, yaşamadığım için olayın bu yönünü hiç düşünmemiştim. Ne var ki biraz düşününce bilimin, düşüncenin ve sanatın gelişmesinde de bu basit gerecin ne kadar önemli bir etkisi olduğunu anlayabiliyorsunuz.

Bilim demişken, Einstein’ın çoğu fotoğrafında elinde veya masasında gözlüğü görülür. Tarihin en ünlü bilgini belli bir yaştan sonra ortaya çıkan yakını görememe sorunu sebebiyle “okuma gözlüğü” kullanmak zorundaydı. Belki de gözlükleri olmasa yaşlılık döneminde diyelim ki kuantum teorisini eleştirme sadedinde daha az mektup ve makale yazabilecekti.

Marie Curie ise laboratuvarda yaptığı radyasyon çalışmaları yüzünden gözleri zarar gördüğü için çalışırken gözlük kullanmak zorunda olanlardandı.

Felsefe tarihinin en büyük isimlerinden Spinoza’nın erken yaşta ölümünde “gözlük merceği” yontarak geçimini sağlama mecburiyetinin de payı vardı. Bu işi yaparken soluduğu ince cam tozları çocukluğundan beri problemli olan akciğerlerini daha da zayıflatmıştı.

Bu örnekler bir yana, gözlük özellikle laboratuvarda çalışan fen bilimcilerin dış görünüşünü tamamlayan bir aksesuar gibi algılanır. Filmlerde, TV dizilerinde, çizgi romanlarda karşımıza çıkan........

© Karar