Belki size tuhaf gelecek ama ABD yıllardır hava trafik kontrolörü bulamıyor. Hava trafik kontrolörü krizi bir işe alım krizi değil; bir insanı hava trafik kontrolörüne dönüştürmenin ne kadar zor olduğuna dair bir kriz.

Bu krizi çözmek için hayli ilginç bir yol bulmuşlar. ‘Oyun’ merakı olan gençlere iş imkanı sunuluyor. Fortnite’tan uçuş simülatörlerine kadar uzanan oyun dünyasından kontrol kulesine uzanan bu tuhaf işe alım kampanyasının arkasında, video oyunlarından çok daha büyük bir hikaye var. Geleceğin işlerinde diploma mı, yoksa beynimizi yıllardır farkında olmadan eğittiğimiz beceriler mi daha değerli olacak?

Fortnite, Epic Games’in geliştirdiği ve milyonlarca insanın aynı sanal dünyada rekabet ettiği popüler çevrimiçi oyunlardan biri. Ama Amerikan hükümetinin gözü yalnızca Fortnite oyuncularında değil. ABD Federal Havacılık İdaresi (FAA), strateji oyunlarından uçuş simülatörlerine kadar geniş oyun dünyasında yetişmiş bir kuşağın dikkat, mekansal algı ve çoklu görev becerilerinin hava trafik kontrolüne aktarılıp aktarılamayacağını deniyor.

Bir anne ya da babanın çocuğuna söyleyebileceği en klasik cümlelerden biri, beklenmedik biçimde eskidi; “Bırak artık şu oyunu da kendine doğru dürüst bir iş bul.” Ama, ABD hükümeti gençlerin karşısına çıkıp neredeyse tam tersini söyledi.

Video oyunu görüntülerinin, Xbox estetiğinin ve hızlı elektronik müziğin kullanıldığı bir reklamda FAA, oyunculara kabaca şu mesajı verdi; “Bütün bu süre boyunca aslında hazırlanıyordunuz. Hava trafik kontrolörü olun.”

OYUNCULAR GÖKYÜZÜNÜ MÜ KURTARACAK?

Ulaştırma Bakanı Sean Duffy bunu bir devlet kurumundan beklenmeyecek kadar oyun jargonuyla anlattı. “Level up”lardan, “en iyi ve en parlak” adaylardan söz edildi. Hedef kitlenin elindeki oyun kumandasıyla kontrol kulesindeki radar ekranı arasına görünmez bir çizgi çekildi. FAA, oyuncularda yüksek bilişsel işlev, çoklu görev yapabilme, mekansal farkındalık, strateji ve problem çözme gibi hava trafik kontrolünde işe yarayabilecek beceriler bulunduğunu söylüyor.

Kampanya öylesine tuhaf ki, birkaç ay sonra haber başlıkları neredeyse “oyuncular Amerika’nın gökyüzünü kurtardı” noktasına geldi.

FAA gerçekten 2026 mali yılı işe alım hedefinin yüzde 94’üne ulaşmış ve 2 binden n fazla yeni kontrolör adayı işe almış durumda. Elbette bunların hepsi video oyuncusu değil. Özel olarak oyunculara yönelik kampanyadan gelen binlerce başvuru arasından eğitim aşamasına ulaşmış yaklaşık 75 aday bulunuyor.

Fakat bence hikayenin ilginç tarafı sayı değil. ABD hükümeti neden hava trafik kontrolörlüğünü bir video oyunu gibi pazarlamak zorunda kaldı?

Çünkü perde arkasında son derece gerçek ve son derece sıkıcı bir problem var; insan bulamıyorlar.

FAA’nın hava trafik kontrolörü işgücü 2025 yılı sonunda 13 bin164 kişiydi. Bu sayı 2015’e kıyasla yaklaşık yüzde 6 daha düşük. Aynı dönemde Amerikan hava trafik sisteminin yönettiği uçuşların sayısı yaklaşık yüzde 10 artarak 30,8 milyona çıktı. Yani çok basit ifadeyle daha az insan, daha fazla uçak yönetiyor.

Buradaki problem “başvuran insan bulmak” ile de bitmiyor. Hava trafik kontrolörü yetiştirmek, işe eleman alıp pazartesi sabahı masasını göstermek gibi işlemiyor. Başvurudan tam sertifikasyona giden süreç bazı adaylarda iki ila altı yıl sürebiliyor. Sağlık incelemeleri, güvenlik soruşturmaları, yetenek testleri, Oklahoma City’deki FAA Akademisi ve ardından sahada uzun bir eğitim dönemi var. Üstelik bu yolculuğa başlayanların önemli bir bölümü sona ulaşamıyor.

Haziran ayında Ulaştırma Bakanlığı’nın kendi müfettişliği de rahatsız edici başka bir tablo yayımladı. FAA, deneyimli kontrolörlere yeni adayları eğitmeleri için daha fazla para ödemeye başlamıştı. Eğitimci ek ödemelerinin maliyeti yüzde 160 yükselmesine rağmen verilen eğitim saatleri yüzde 20’den daha az arttı. Bunun nedenlerinden biri trajikomik; kontrolör açığı o kadar büyük ki, mevcut kontrolörlerin yeni kontrolörleri eğitmeye yeterince vakti yok.

İşte video oyunları tam bu noktada sahneye giriyor. Çünkü FAA’nın sorduğu soru aslında “Oyuncular uçak yönetebilir mi?” değil, daha zekice bir soru, “Bu işi öğrenme ihtimali daha yüksek insanları önceden tanıyabilir miyiz?”

Daha da ilginç olan FAA’nın 1997 yılında 404 hava trafik kontrolörü öğrencisi üzerinde video oyunu deneyiminin performansla bağlantısını araştırmıştı. Sonuçlar, oyun deneyimi olan öğrencilerin simülasyonlarda uçakların yönlendirilmesi ve bir kontrolörden diğerine devredilmesi gibi bazı görevlerde daha verimli olduğunu gösteriyordu. Video oyunu deneyimi bazı performans farklılıklarının küçük ama ölçülebilir bir bölümünü açıklıyordu. Araştırmacılar o tarihte bile bunun daha ayrıntılı incelenmesi gerektiğini yazmıştı.

Aradan yaklaşık otuz yıl geçti ve bilim bize biraz daha nüanslı bir cevap veriyor. Araştırmacılar oyunlarla gelişen dikkat avantajın gerçek olduğunu ama otomatik olarak gerçek dünyanın her........

© Karar