Waarom iedereen naar Fenix in Rotterdam moet, kunst als remedie tegen blikvernauwing over migratie

Socioloog, publicist, programmamaker

Het heeft even geduurd, maar afgelopen zaterdag is het er dankzij de standvastigheid van mijn wederhelft van gekomen: een bezoek aan Fenix in Rotterdam, het nieuwe museale baken gewijd aan migratie. Ik wist van het bestaan van dit initiatief, maar iets hield mij tegen om te gaan. Als je vanaf je negentiende — toen ik mijn geboorteland Iran moest ontvluchten — de ervaring van een levenslange diaspora met je meedraagt, zoek je soms bescherming tegen de herinnering. Je wilt jezelf vrijwaren van de ontwrichting van een odyssee. Anders dan in de klassieke sage van Homerus of de Hollywood-verfilmingen daarvan, gaat de reis van de migrant niet over een terugkeer naar het vertrouwde Ithaka, maar over een zoektocht naar een nieuw thuis dat pas kan ontstaan zodra je een veilige haven bereikt.

Dat ik het bezoek aan Fenix voor me uit schoof, had ook te maken met het maatschappelijk klimaat waarin we leven, waarin de nieuwkomer al decennialang tot object is gemaakt van politieke angsthandelaars. Ik kwam hieraan in 1988. Vanaf de vroege jaren negentig was het anti-immigratieretoriek wat de klok sloeg en is het politiseren van asielzoekers helaas gemeengoed geworden in ons politieke landschap. Wat ontbreekt is een inventieve, zinnige en menselijke visie die verder kijkt dan populistisch gewin. De aanhoudende opvangcrisis is het directe gevolg van die hardnekkige ontkenning: de ontkenning dat globalisering niet alleen draait om winst voor het bedrijfsleven en het hele jaar door verse mango's op het menu, maar dat de beweging van menselijke migratie er onlosmakelijk bij hoort.

Ik had dus weinig behoefte aan nóg een confrontatie met een gepolitiseerd thema dat mij persoonlijk raakt. Gelukkig heb ik aan mijn zijde een partner die zelf ook cultuurmaker is. Zij houdt zich in het dagelijks leven minder bezig met geabstraheerd........

© Joop