Waarom misinformatie moeilijk te corrigeren is: de onbewuste soep in ons brein

Psycholoog, auteur, spreker

In het bovenste deel van het plaatje hierboven lijkt het of de cirkels bolletjes zijn en in het plaatje eronder lijken ze hol, als een soort poffertjespan. Maar bekijk ze eens op z’n kop: dan is het omgekeerd. Wat eerst bol leek, wordt hol als je het plaatje omdraait en vice versa. Hoe kan dat?*

In feite kijk je naar een patroon van donker en licht in het platte vlak; daar voeg je zelf de diepte-dimensie aan toe, gebruikmakend van onbewuste kennis. We weten dat licht van boven komt, dus een lichter vlak aan de bovenkant (zoals bij het bovenste plaatje) wijst erop dat het om een bol gaat, terwijl een schaduw aan de bovenkant (zoals onderaan) bijna altijd een holling betekent: dat is de schaduw van het oppervlak daarboven.

We zien dus meer dan wat feitelijk waarneembaar is, doordat we onbewust zelf kennis toevoegen die we al hadden. Dat gebeurt bij de zintuiglijke waarneming zoals hier, maar ook bij andere soorten informatie. Denk aan de invloed van sociale media en reclame op onze meningen, voorkeuren, aankopen. Bijna iedereen denkt daar niet vatbaar voor te zijn (‘Ik let niet op reclame, ik koop gewoon bekende merken’), maar mensen weten helemaal niet wat precies de ingrediënten zijn die bijdragen aan hun beeld van bijvoorbeeld een product of een politicus. Informatie die ze al dan niet bewust hebben opgepikt, kan heel makkelijk........

© Joop