Diplomasi tarihine bakıldığında, en kalıcı izleri bırakanların büyük güçlerin resmi müzakere masaları değil, zaman zaman gayri resmi ama son derece işlevsel temas noktaları olduğu görülür. Westphalia'dan Viyana Kongresi'ne, Paris Barış Konferansı'ndan günümüzün çok taraflı platformlarına uzanan bu hat, bize şunu öğretmişti:

Diplomatik iletişimin sürekliliği, anlaşmaların kendisinden çok daha kıymetlidir.

Antalya Diplomasi Forumu, tam da bu ilkenin çağdaş bir tecessümü olarak uluslararası arenada hak ettiği yere yerleşmiştir.

2021 yılında hayata geçen forum, yalnızca birkaç yıl gibi kısa bir sürede onlarca uluslararası platformu geride bırakarak küresel diplomatik takvimin vazgeçilmez adreslerinden biri haline geldi. Bu başarı tesadüf değildir. Türkiye'nin coğrafi ve siyasi konumunun sağladığı özgün avantajın yanı sıra, formun yapısal tasarımı da bu başarıda belirleyici bir rol oynamaktadır. Forum, resmi devlet müzakerelerinin katı protokol engellerini aşarak akademisyenleri, diplomatları, karar alıcıları ve sivil toplum temsilcilerini aynı entelektüel ortamda buluşturur. Bu çok katmanlı yapı, geleneksel diplomasinin üretemediği bir esnekliği ve içtenliği beraberinde getirir.

Küresel sistemin giderek daha fazla parçalandığı, çok taraflı kurumların işlevselliğini sorgulatır hale geldiği bir dönemde Antalya, neredeyse bir istisna olarak öne çıkmaktadır. BM Güvenlik Konseyi'nin veto kültürüne takıldığı, G20'nin ortak bildiri çıkarmakta dahi zorlandığı konjonktürde Antalya, farklı jeopolitik kamplara mensup temsilcilerin aynı masa etrafında oturabildiği nadir alanlardan birini sunmaktadır. Rusya ile Ukrayna arasındaki savaşın en şiddetli süreçlerinde dahi her iki ülkeden temsilcilerin foruma katılması, bu platformun ne denli istisnai bir dokunulmazlığa sahip olduğunu açıkça ortaya koymuştur.

Forumun başarısını salt organizasyonel bir başarıya indirgemek yeterli olmaz.

Antalya Diplomasi Forumu, aynı zamanda Türkiye'nin dış politika vizyonunun somutlaşmış bir ifadesidir. Türkiye, onlarca yıldır Batı ittifak sistemi içinde yer almakla birlikte Orta Doğu, Afrika, Orta Asya ve Güney Asya coğrafyalarıyla derin tarihsel ve kültürel bağlarını koruyan özgün bir aktör olma özelliğini sürdürmüştür. Bu çok vektörlü dış politika geleneği, forum aracılığıyla kurumsal bir mecraya kavuşmuştur. Türkiye'nin bu platformdaki "ev sahipliği", diplomatik dilin ötesinde bir anlam taşır; bu, arabulucu devlet kimliğinin sahaya yansımasıdır.

Tarihsel perspektiften bakıldığında, başarılı diplomatik platformların ortaya çıkışı için iki koşulun bir arada bulunması gerektiği görülmektedir: Birincisi, küresel sistemdeki boşlukların yarattığı ihtiyaç; ikincisi, bu ihtiyacı karşılayabilecek kapasiteye ve iradeye sahip bir aktörün varlığı. Antalya Diplomasi Forumu, her iki koşulu da mükemmel biçimde karşılamaktadır. Çok kutupluluğun henüz olgunlaşmadığı, tek kutupluluğun ise fiilen işlevsizleştiği bu geçiş döneminde, küresel yönetişimin yeni araçlara ihtiyaç duyduğu açıktır. Forum, bu boşluğa yerleşerek hem bölgesel hem küresel meseleleri tek çatı altında ele alabilme kapasitesiyle kendine özgü bir niş yaratmıştır.

Öte yandan forumun siyasi bağımsızlığını koruyan yapısı, onun belki de en değerli varlığıdır. Davos'un ekonomik elitizmine, münih Güvenlik Konferansı'nın Atlantik merkezli yaklaşımına ya da Şangay İşbirliği Örgütü'nün blok mantığına kıyasla Antalya, gerçek anlamda tarafsız bir buluşma zemini sunmaktadır. Bu tarafsızlık, yalnızca davetli listesindeki çeşitlilikle değil, tartışmaların çerçevelenme biçimiyle de kendini göstermektedir. Sorunlar ideolojik bir prizmadan değil, analitik ve pragmatik bir perspektiften masaya yatırılmaktadır.

Sonuç itibarıyla Antalya Diplomasi Forumu, henüz bir on yılını doldurmadan uluslararası ilişkiler literatürüne girecek bir örnek vaka olmayı başarmıştır. Krizlerin kapıları kapattığı bir çağda diyalog pencerelerini açık tutmak, uluslararası sistemin en acil ihtiyacıdır. Bu ihtiyaca kurumsal bir yanıt üretebilmek ise sıradan bir diplomatik başarı değil, gerçek anlamda tarihsel bir katkıdır. Antalya, tam olarak bunu yapmaktadır.

© İstiklal