Yıllardır üzerinde çalıştığım konulardan biri de Karapapak Türklerinin yetiştirdiği büyük serhat kahramanı Mihrali Bey'in hayatı ve mücadeleleridir. Uzun yılların araştırma, inceleme ve değerlendirmeleri neticesinde kaleme aldığım “Mihrali Bey Destanı”, tamamladığım ve yayımlanmayı bekleyen eserlerim arasında bulunmaktadır.

Dünya Karapapak Türkleri Vakfı Genel Başkanı Sayın Erkan Koçalı Beyefendi, bu destanımızın yayımlanmasını üstlenerek bizleri memnun etmiştir. Ne var ki Ahılkelek ve Ahıska şehirlerimizin 1828 yılında elimizden çıkışının 200. yılına yaklaşılması sebebiyle yayın çalışmalarımızda bir öncelik değişikliği yapma ihtiyacı doğmuştur.

Bu düşünceyle, ricam üzerine vakıf yönetimi, “Ahılkelek Destanı”, “Ahıska Gül İdi Gitti” ve “Bir Gün Olur Ahıska Gül Olur” adlı üç destanımızın yayımlanmasına öncelik vermiştir. Böylece tarihimizin acı hatıralarını, milletimizin yaşadığı büyük felaketleri, gösterdiği direnci ve geleceğe dair ümitlerini destan diliyle genç nesillere ulaştırma imkânı doğmuştur.

Bu eserlerimizi, 13 Kasım 2026 Cuma günü – görev yaptığım- Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesinin ev sahipliğinde gerçekleştireceğimiz “Ahıska Türkleri: İki Asırlık Oratoryo” programında gençlerimizle ve okuyucularımızla buluşturmayı planlıyoruz.

Destanlarımızın “Sunuş” yazılarını, Türk Devletleri Teşkilatı Aksakallar Konseyi Başkanı ve Türkiye Cumhuriyeti'nin son Başbakanı Sayın Binali Yıldırım Beyefendi kaleme alarak bizleri onurlandırmıştır. Zatıâlilerinin, 13 Kasım 2026 tarihinde gerçekleştireceğimiz “Ahıska Türkleri: İki Asırlık Oratoryo” programımızı da teşrif edecek olmaları, bizler için ayrıca büyük bir onur ve mutluluk vesilesidir.

Son günlerde Yemen meselesinin yeniden gündeme gelmesi üzerine, yayımlanmayı bekleyen “Mihrali Bey Destanı” adlı eserimi bir kez daha okudum. Okurken kendimi 121 yıl öncesinin tarihî hadiseleri arasında buldum. Yemen'de büyüyen isyanı, bu isyanın bastırılması için uzak diyarlara gönderilen Karapapak yiğitlerini, onların başındaki Mihrali Bey'in verdiği mücadeleyi ve gurbet topraklarındaki hazin sonunu yeniden düşündüm.

Bu okumalar sırasında bir kez daha gördüm ki tarih, geçmişte yaşanıp bitmiş hadiselerden ibaret değildir. Milletlerin hafızasında yaşayan acılar, kahramanlıklar ve fedakârlıklar, aradan asırlar geçse de sonraki nesillere söyleyecek sözler taşır.

Bu düşünceden hareketle, 1905 yılında Yemen'de yaşanan hadiseleri, Mihrali Bey'in ve 40. Hamidiye Süvari Alayı'nın mücadelesini, kazanılan başarıların ardındaki büyük fedakârlıkları ve geri dönmeyen yiğitlerimizin hatıralarını gençlerimize bir kez daha hatırlatmak istedim.

Elinizdeki yazı, işte bu duygu ve düşüncelerle, yayımlanmayı bekleyen “Mihrali Bey Destanı” adlı eserimizden hareketle kaleme alınmıştır.

YEMEN’E DE MİHRALİ BEY'İM YEMEN'E…

Türk milletinin tarihinde öyle kahramanlar vardır ki ömürleri savaş meydanlarında geçer, hayatları cepheden cepheye koşmakla tükenir. Doğdukları topraklardan binlerce kilometre uzakta, vatan bildikleri bir başka coğrafyada son nefeslerini verirler. Mezarları gurbet ellerde kalsa da hatıraları milletin gönlünde yaşamaya devam eder.

Karapapak Türklerinin yetiştirdiği büyük serhat kahramanı Mihrali Bey, bu müstesna şahsiyetlerden biridir.

Kafkasya'nın karlı dağlarında başlayan hayatı, Çıldır'ın, Arpaçay’ın, Kars'ın ve Erzurum'un savaş meydanlarında şekillenmiş; Sivas bozkırlarından Bağdat'a, oradan Yemen'in kavurucu dağlarına kadar uzanmıştır.

Ömrünü mücadeleyle geçiren bu yiğidin son durağı Yemen olmuştur.

Onun Yemen'e gidişi, orada verdiği mücadele ve gurbet topraklarında hayata veda edişi, Karapapak Türklerinin hafızasında derin izler bırakmıştır.

Bu hazin yolculuk zamanla ağıtlara dönüşmüş, anaların, eşlerin ve yavukluların dilinde nesilden nesile aktarılmıştır.

“Yemen'e de Mihrali Bey'im Yemen'e…”

Bu söz, uzak diyarlara giden bir yiğidin ardından söylenen sıradan bir türkü mısraı değildir. Bir milletin vefasını, gurbet acısını ve geri dönmeyen kahramanlarına duyduğu derin özlemi dile getiren yürek sızısıdır.

Yemen'de Büyüyen İsyan

XX. yüzyılın başlarında Osmanlı Devleti, siyasî, askerî ve iktisadî bakımdan oldukça güç bir dönemden geçmekteydi. Devletin uzak vilayetlerinden Yemen'de yıllardır devam eden huzursuzluklar yeniden alevlenmişti.

Yemen, coğrafî özellikleri ve toplumsal yapısı bakımından idaresi son derece güç bir bölgeydi. Sarp dağlar, derin vadiler, dar geçitler, susuz yollar ve ağır iklim şartları, burada görev yapan askerleri büyük sıkıntılarla karşı karşıya bırakıyordu.

Bölgedeki Zeydî imamları ile Osmanlı idaresi arasında uzun yıllardır devam eden hâkimiyet mücadelesi, zaman zaman silahlı ayaklanmalara dönüşüyordu. Merkezî idarenin uygulamaları, yerel kabilelerin siyasî beklentileri ve bölgenin kendine özgü dinî yapısı, anlaşmazlıkları daha da derinleştiriyordu.

1904 yılında İmam Yahya'nın öncülüğünde yeni bir safhaya giren isyan, kısa zamanda geniş bir alana yayıldı.

İsyancı kuvvetler dağlık bölgelerde hâkimiyetlerini artırdılar. Osmanlı birliklerinin ulaşım ve haberleşme yollarını kestiler. Bazı askerî mevkileri kuşatarak devlet kuvvetlerini birbirinden ayırmaya çalıştılar.

İsyanın en önemli hedeflerinden biri, Yemen'in idarî ve siyasî merkezi olan San'a idi.

1905 yılı başlarında şehir ağır bir kuşatma altına alındı.

Yiyecek ve içecek sıkıntısı baş gösterdi. Dışarıyla bağlantılar zayıfladı. Yardım yolları kapandı. Açlık, hastalık ve mühimmat yetersizliği, kuşatma altındaki askerlerin direncini kırmaya başladı.

Nihayet San'a, Mart 1905'te isyancıların eline geçti.

Şehrin kaybedilmesi, İstanbul'da büyük endişe meydana getirdi.

Çünkü San'a'nın düşmesi, Yemen'deki Osmanlı hâkimiyetinin ağır bir darbe alması demekti.

İsyanın daha geniş bölgelere yayılmasını önlemek, ulaşım yollarını açmak, kuşatma altında kalan birliklere yardım ulaştırmak ve San'a'yı yeniden devlet idaresine almak gerekiyordu.

Bunun için Yemen'e yeni askerî kuvvetler gönderilmesine karar verildi.

İstanbul'da yapılan değerlendirmelerde, uzak cephelerde görev yapabilecek tecrübeli kumandanlar üzerinde duruluyordu.

Bu sırada dikkatler, Sivas'ta bulunan bir Karapapak beyine çevrildi.

O bey, Mihrali Bey idi.

Yemen Yolu Mihrali Bey'e Göründü

Mihrali Bey, gençlik yıllarından itibaren Kafkasya'nın çetin hayat şartları içerisinde yetişmişti.

1877-1878 Osmanlı-Rus Harbi'nde Karapapak süvarileriyle gösterdiği kahramanlıklar, onun adını serhat boylarının ötesine taşımıştı.

Savaş sonrasında kendisine bağlı Karapapak aileleriyle Sivas yöresine yerleşmiş, burada kurulan 40. Hamidiye Süvari Alayı'nın kumandanlığını üstlenmişti.

Askerî kabiliyeti, teşkilatçılığı, süratli hareket edebilmesi ve emrindeki askerlere duyduğu bağlılık, onun belirgin özellikleriydi.

Bağdat ve çevresindeki karışıklıkların giderilmesinde de görev almış, askerî hizmetleriyle devletin takdirini kazanmıştı.

Yemen'deki isyanın büyümesi üzerine Mihrali Bey'in adı yeniden gündeme geldi.

Sultan II. Abdülhamid, Yemen'e gitme hususunda kararı kendisine bırakmıştı.

Bu haber Sivas'a ulaştığında yakınları büyük bir endişeye kapıldılar.

Çünkü Yemen, Anadolu insanının gözünde dönüşü meçhul bir gurbet diyarıydı.

Kafkasya'nın serin yaylalarında, Erzurum'un ayazında ve Sivas'ın yüksek bozkırlarında yaşamış bir insan için Yemen'in kavurucu sıcağı, susuzluğu ve salgın hastalıkları başlı başına büyük bir tehlikeydi.

Üstelik Mihrali Bey artık gençlik çağındaki delikanlı değildi.

Yılların yorgunluğu bedeninde, savaşların izleri hatıralarında birikmişti.

Yakınları, ailesi ve kendisine gönülden bağlı adamları, bu uzak sefere katılmamasını istiyorlardı.

Onlara göre Mihrali Bey, devlete karşı vazifesini fazlasıyla yerine getirmişti.

Kafkasya'da savaşmış, 93 Harbi'nin ateşinden geçmiş, Karapapak yiğitlerini bir sancak altında toplamış, Bağdat'ta görev yapmıştı. Bağdat yöresini kasıp kavuran Eşkıya Cafer’in isyanını o halletmişti.

Artık dinlenmeye hakkı vardı.

Fakat Mihrali Bey'in hayatını belirleyen anlayış farklıydı.

O, tehlikenin büyüklüğünü biliyordu. Yemen'in uzaklığından, oradaki ağır şartlardan ve geri dönememe ihtimalinden habersiz değildi.

Önünde iki yol bulunuyordu.

Birincisi, yıllarca verdiği hizmetlerin ardından ailesinin ve sevdiklerinin yanında kalmaktı.

İkincisi, yeni bir vazife için alayının başına geçerek Yemen'e gitmekti.

Bir tarafta ailesinin sevgisi ve huzurlu bir hayat ümidi, diğer tarafta devlet hizmetinin sorumluluğu vardı.

Mihrali Bey için verilen kararın ağırlığı da buradan geliyordu.

Çünkü insanın kendisini bekleyen tehlikeyi bilerek yola çıkması, karşılaşacağı güçlüklerden habersiz olarak sefere katılmasından çok daha büyük bir irade isterdi.

O, ikinci yolu seçti.

Bu kararın arkasında yıllar boyunca taşıdığı vazife anlayışı, devletine bağlılığı ve askerleriyle kurduğu güçlü gönül bağı bulunuyordu.

Mihrali Bey, 40. Hamidiye Süvari Alayı ile Yemen'e gitmeye karar verdi.

Belki o gün kendisini bekleyen kaderi bilmiyordu.

Fakat Yemen yolunun kolay bir yol olmadığının farkındaydı.

Sivas'tan Yemen'e: Bir Alayın Hazin Yolculuğu

Mihrali Bey'in Yemen'e gideceği haberi Karapapak köylerine ulaştığında derin bir hüzün yaşandı.

Yıllar önce Kafkasya'dan Anadolu'ya göç etmiş aileler, şimdi yeni bir ayrılığın eşiğine gelmişlerdi.

Bir zamanlar Çıldır'ın, Borçalı'nın ve Kars'ın savaşlarında babalarını, kardeşlerini kaybeden analar, bu defa oğullarını Yemen'e uğurlayacaklardı.

Askerler hazırlıklarını tamamladılar.

Yol azıkları hazırlandı.

Mihrali Bey, alayının önünde yerini aldı.

Kendisini uğurlayanların gözlerinde hem gurur hem de derin bir endişe vardı.

Çünkü herkes Yemen'e giden askerlerin karşılaşabilecekleri güçlükleri biliyordu.

Bu hazin ayrılık, Mihrali Bey'in şahsında yakılan ağıdın mısralarına da yansımıştır:

Mihrali Bey Hamidiye Alayı

Düşmanlar çıkardı türlü belayı

Nedir Ali........

© Internethaber