ARAS’I GEÇEN KARDEŞLİK: OSMAN KAZAK’I HATIRLAMAK
- “Salahlı Eli” kitabının Müellifi İsmayıl Umudlu’ya -
Anadolu'nun her karışı kendine özgü tarihî, coğrafi ve kültürel özellikler taşıyan aziz vatan toprağıdır. Her bölgesinin kendine mahsus meseleleri, hassasiyetleri ve korunması gereken değerleri vardır. Ancak serhat boylarının bu bakımdan ayrı bir yeri bulunmaktadır.
Serhatlar, vatanın sınırları olduğu kadar tarih boyunca savaşların, istilaların, göçlerin, ayrılıkların ve büyük fedakârlıkların yaşandığı coğrafyalardır. Bu topraklarda hayat, çoğu zaman barış ile savaşın, umut ile endişenin iç içe geçtiği şartlarda sürdürülmüştür.
Özellikle son iki yüz yılda Anadolu'nun doğu serhatları defalarca savaşlara, işgallere ve istilalara sahne olmuştur. Köyler yakılmış, şehirler el değiştirmiş, aileler parçalanmış, binlerce insan yurtlarından ayrılmak zorunda kalmıştır.
Bu çetin tarihî şartlar, serhat insanlarının karakterini de şekillendirmiştir.
Serhat insanı, vatanın korunmasını gündelik hayatının dışında bir mesele olarak görmez. Gerektiğinde silaha sarılmayı, ailesini, köyünü ve yurdunu savunmayı hayatın tabii bir sorumluluğu kabul eder.
Bu anlayışta kadınların da erkeklerin de ayrı bir yeri vardır. Erkekler cephede mücadele ederken kadınlar aileyi, ocağı ve toplumsal dayanışmayı ayakta tutmuş; gerektiğinde onlar da vatan savunmasında doğrudan görev almışlardır.
Serhat boylarında kahramanlık, birkaç kişinin şahsında ortaya çıkan geçici bir özellik değildir. Nesilden nesle aktarılan bir hayat anlayışıdır.
Bir kahraman şehit düşer, onun yerini başka bir yiğit alır. Bir kumandan görevini tamamlar, ardından yeni bir lider yetişir. İnsanlar değişir, nesiller birbirini takip eder; vatanı koruma iradesi yaşamaya devam eder.
Serhatlarda nöbetçiler değişir, fakat vatan nöbeti bitmez.
Serhat şehirlerimizde âşıkların, ozanların ve destan anlatıcılarının çokluğu da bu tarihî hayatın bir sonucudur.
Çünkü âşıklar, halkın gören gözü, duyan kulağı, konuşan dili ve yaşayan hafızasıdır.
Savaşları, işgalleri, göçleri, ayrılıkları, şehitleri ve gazileri sazlarının tellerine, sözlerinin mısralarına taşırlar. Resmî tarihin kaydetmediği nice hadiseyi türkülerde ve destanlarda yaşatırlar.
Bu sebeple serhat boylarının tarihini anlamak isteyenlerin askerî ve tarihî belgelerin yanında halkın hafızasına, âşıkların şiirlerine, destanlarına ve anlatılarına da başvurmaları gerekir.
Ben de uzun zamandır bu düşünceden hareketle serhat boylarında yaşamış, vatan savunmasında önemli hizmetler görmüş, bir kısmı tarihî ve askerî kaynaklarda, bir kısmı da halkın hafızasında yaşayan kahramanlarımızın izini sürüyorum.
Ulaşabildiğim bilgi ve anlatılardan hareketle onların hayatlarını destanlaştırmaya çalışıyorum.
Bu çalışmalarımı uygun bir zamanda, bir sürpriz olarak halkımızla ve özellikle gençlerimizle paylaşmayı düşünüyordum.
Ancak son günlerde Türkiye ile Azerbaycan arasında yaşanan bazı meseleler üzerine bu kahramanlarımızı daha erken tanıtmanın faydalı olacağı kanaatine vardım.
Çünkü onların hayatları, Türkiye ile Azerbaycan arasındaki kardeşliğin tarihî köklerini ve bu kardeşlik uğruna yapılan fedakârlıkları ortaya koymaktadır.
Destanlarını kaleme aldığım kahramanlar arasında Naki Bey, Şerif Ağa, Haşimoğlu, Deli Ağa, Ömer Ağa, Mihrali Bey, Tepeköylü Mehmet Hasan, Tepeköylü Ali Bey, Koçköylü Müminzade Gazi Ahmet, Gülüzaroğlu Abdullah ve Hacı Abbasoğlu Mehemmet gibi yiğitler bulunmaktadır.
Bu kahramanlarımızın tamamı Azerbaycan, Revan ve Borçalı coğrafyasıyla bağlantılı ailelerden gelmekte ve Osmanlı Devleti'nin doğu serhatlarında vatan savunmasıyla anılmaktadır.
Onların yanında yüzlerce şehidimiz, gazimiz ve ismi henüz yeterince bilinmeyen nice fedakâr insanımız vardır.
Bu kahramanların hayat hikâyeleri, sınırların iki tarafında yaşayan insanların birbirlerinin kaderine nasıl ortak olduklarını göstermektedir.
Onlar için vatan sevgisi, yaşadıkları köyün yahut şehrin sınırlarıyla ölçülecek bir duygu değildi.
Kars'ın, Ardahan'ın, Iğdır'ın, Revan'ın, Borçalı'nın, Kazak'ın ve Karabağ'ın acıları birbirinden kopuk görülmezdi.
Bir yerde yükselen feryat, başka bir yerde yankı bulurdu.
Bir yerde yaşanan işgal, diğer taraftaki insanların yüreğini sızlatırdı.
Bu ortak tarihî hafızanın içinde yetişen kahramanlardan biri de Osman Kazak idi.
Ancak onun hayatında çok dikkat çekici bir özellik bulunmaktadır.
Osman Kazak, önce Azerbaycan'ın bağımsızlığı için savaşmış, ardından kendi yurdu işgal altındayken süvari birliğiyle Anadolu'ya gelerek Türk Millî Mücadelesi'ne katılmıştır.
Onun hayatı, Türkiye ile Azerbaycan arasındaki kardeşliğin en zor zamanlarda nasıl yaşatıldığını gösteren tarihî bir örnektir.
Bugün iki kardeş ülke arasında bazı görüş ayrılıklarının gündeme geldiği bir dönemde, 1 Kasım 1950 tarihinde Kars'ta hayata gözlerini yuman bu Azerbaycanlı kahramanı hatırlamak, geçmişe duyulan bir vefa borcu olduğu kadar günümüze yönelik önemli bir kardeşlik çağrısıdır.
Çünkü Osman Kazak ve silah arkadaşları, kardeşliğin zor zamanlarda gösterilen fedakârlıklarla anlam kazandığını hayatlarıyla ortaya koymuşlardır.
Kazak'ın Salahlı Köyünden Anadolu'nun İstiklâl Cephesine
Osman Kazak, 16 Ağustos 1892 tarihinde Azerbaycan'ın Kazak bölgesine bağlı Salahlı köyünde dünyaya geldi.
Babası, Karayazı ormanlarında görev yapan Gülmemmed Ağa........
