* Tefekkür: İnsanlığa, evrene ve mahlukata yararlı; yapıcı, dünyevi ve bilhassa maddeyi işleyici, içinde bulunulan an için gerekli olan özgün fikirler üretmek üzere derinlemesine düşünmektir.

* Tezekkür: Geçmişteki insanlardan, siyasetten ve insanlığın durumlarından ders çıkararak; hatırlatıcı, kendimize getirici, ilham ve kimlik verici şekilde geçmişi anarak düşünmektir.

* Tedebbür: Geçmişten şimdiye uzanıp geleceğimizi şekillendirecek ibretler zinciri halindeki düşünmedir. Her tarihsel uğrağı bir fütürist gibi öngörerek, insanlığın hiçbir konuda fıtratından sapmadan dosdoğru yolda yürümesine yardım edecek eskatolojik düşünce formudur.

* Teemmül: Ahiret odaklı ama idealistçe düşünmedir. Ahireti inşa edecek saadet verici bu düşünce; tûl-i emel (dünyevi bitmez arzular) peşinde koşmak yerine, idealleri ilmek ilmek işleyip insana Rabbini bulduran, Hayy bin Yakzan-vari bir yöntemdir. İnziva ve ibadet (tahannüf) ile başlayıp Hz. İbrahim’i Rabbine “Halil” yapan, Hz. Peygamber’i nübüvvete hazırlayan uhrevi düşüncedir.

* Teşâur: Bilinç ve bilinçaltı kazandıran, niyetleri sağlamlaştıran, kalbin beyinle koordineli çalışmasını sağlayan; hissederek, şuurlu bir şekilde gafil bırakmayan düşünmedir. Müslümanı manevi........

© İnsaniyet