20. yüzyılın başlarında Antalya’da üç türlü Rum vardı: Birincisi, çoğunluğu teşkil eden ve Antalya’nın yerlisi olan Rumlardı. Âdetleri, dilleri, giyimleri Türklerden ayırt edilemezdi. Söz konusu Hristiyan Rumlar’ın, Türkler ile samimi ilişkileri vardı. Patrikhane, eğitimleri için mekteplerine Meşrutiyet döneminde Türkçe bilmeyen öğretmenler tayin etmiş, Yunan dili, Yunan terbiyesi ve Yunan emelleri ve siyasi hedefleri için gayret göstermişti. İçlerinden tahsil görmüşleri Yunan Devleti lehine çalışmaktaydı. İkincisi, Adalardan, bilhassa Kıbrıs’tan gelip Antalya’ya yerleşenlerdi. Müslüman Türklere karşı bir kısmı düşmanlık beslerdi. Üçüncüsü, adalardan Yanya’dan, Sakız’dan, Yunanistan’dan Antalya’ya yerleşmiş, ticaretle meşgul olarak servet sahibi olmuş, Yunan örf ve âdetlerini muhafazaya çalışmış, diğer Rumları da örgütlemiş, sayıları az ama zararlı etkileri çok fazla olan Rumlardı. İşte Stavri Milyadi ve Dimitri Milyadi kardeşler üçüncü gruptaki Rumlardan idi.

8 Ekim 1912 - 29 Eylül 1913 tarihleri arası yaşanan Balkan Savaşları Osmanlı Devleti’nde bir dönüm noktası oldu. Balkanlarda yaşayan yüzbinlerce Müslümana, büyük-küçük, yaşlı-genç demeden katliamlar yapıldı, hayatta kalanları da yerlerinden yurtlarından edilip göçe maruz bırakıldılar. Balkan Savaşları’ndan sonra halklar arasında karşılıklı/mübadele ile başlayan göçler sayısız sıkıntıyı da beraberinde getirdi.

Stavri Milyadi ve Dimitri Milyadi 1279/1862 yılında Sakız Adası’ndan Antalya’ya gelip yerleşen Rumlardı. Antalya’da on beş sene ticaretle meşgul olduktan sonra 1294/1877 senesinde Antalya’dan ayrıldılar (BOA., HR.HMŞ.İŞO., 140-12). 1895 senesinde Sakız Adası Şire Belediyesi’ne babası Lefter Milyadi’nin verdiği vaftiz evrakına göre Stavri Milyadi, 1840 Selanik Metropolit Mahallesi doğumlu idi. Milyadi kardeşler ve akrabaları Antalya’ya gelmeden önce Sakız’da ikamet ediyorlardı. Stavri’nin babası Lefter, Osmanlı Devleti vatandaşı idi. Milyadi kardeşler güç dengeleri değişmeye başladığı yıllarda Rusya Devleti vatandaşlığına başvurmuştu (BOA., HR.UHM., 397-67). Antalya’da çeşitli sıkıntılara sebebiyet veren Milyadi kardeşler buradan ayrılıp, Burdur Gölhisar’ın Dirmil köyüne yerleştiler ve orada ticaretlerine devam ettiler. Fakat Gölhisar’da da sıkıntılar başlayınca Dirmil’den Fethiye’ye göçtüler (BOA:, DU.EUM.3.Şb., 5-10). Bu dönemde Milyadi kardeşlerin Antalya’daki mal varlıkları duruyor, Antalya Lisesi’nin olduğu........

© İleri