5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun Adalet ve kanun önünde eşitlik ilkesi başlıklı 3. maddesinin 1. fıkrasına göre; “Suç işleyen kişi hakkında işlenen fiilin ağırlığıyla orantılı ceza ve güvenlik tedbirine hükmolunur”.

Türk Ceza Kanunu’nun Cezanın belirlenmesi başlıklı 61. maddesinin 1. fıkrasına göre ise; “Hakim, somut olayda; a) Suçun işleniş biçimini, b) Suçun işlenmesinde kullanılan araçları, c) Suçun işlendiği zaman ve yeri, d) Suçun konusunun önem ve değerini, e) Meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığını, f) Failin kast veya taksire dayalı kusurunun ağırlığını, g) Failin güttüğü amaç ve saiki göz önünde bulundurarak, işlenen suçun kanuni tanımında öngörülen cezanın alt ve üst sınırı arasında temel cezayı belirler”.

Buna göre hakim; hakkında mahkumiyet kararı vereceği sanık hakkında alt ve üst hadden ceza belirlerken, TCK m.3/1 ve m.61/1’i esas alacak, duruma göre alt hadden, duruma göre de alt hadden uzaklaşarak veya üst hadden hüküm kuracaktır.

TCK m.61/3’de de; aynı maddenin 1. fıkrasında yer alan hususların suçun unsurunu oluşturduğu hallerde, bunların temel cezanın belirlenmesinde ayrıca gözönünde bulundurulmayacağı belirtilmiştir.

Yazımızın konusunu ise; Türk Ceza Kanunu’nun bir suç için öngörülen ve aynı fıkrada düzenlenen birden fazla nitelikli halin aynı olayda gerçekleşmesi durumunda temel cezanın belirlenmesi, teşdit uygulanması ve zincirleme suç hükümleri tatbik alanı bulduğunda iki ayrı teşdidin mümkün olup olmadığı veya hangi durumlarda mümkün olduğu oluşturmaktadır.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 12.07.2023 tarihli, 2022/10-171 E., 2023/396 K. sayılı kararında; “TCK’nın 61. maddesinde temel cezanın belirlenmesi sırasında ne şekilde hareket edileceği açıklanmasına rağmen cezanın artırılması veya indirilmesini gerektiren aynı fıkra kapsamında yer alan birden fazla nitelikli halin bir arada gerçekleştiği (nitelikli hallerin bir olayda birleştiği/tek bir eylem ile birden fazla nitelikli halin ihlal edildiği) durumlarda temel cezanın nasıl belirleneceği hususu kanunda ayrıca gösterilmemiştir. Bu durumda, aynı fıkra kapsamında yer alan artırım sebepleri bakımından (bentlerin her biri yönünden) ayrı ayrı artırım yapılması söz konusu olmayacak yalnızca bir kez artırım yapılabilecektir. Başka bir anlatımla nitelikli hale ilişkin her bir neden, artırım açısından ayrı ayrı dikkate alınamayacaktır. Nasıl ki; seçimlik hareketli suçlarda, suçun kanuni tanımında yer verilen seçimlik hareketlerin tamamının veya bir kısmının gerçekleştirilerek işlenmesi durumunda sadece tek bir ceza verilmesi gerekmekteyse nitelikli hallerin de bir olayda birleştiği durumda tek bir cezaya hükmolunacaktır.

Ancak bir fiil ile birden fazla nitelikli halin ihlal edildiği durumda tayin edilecek temel ceza ile tek bir nitelikli halin söz konusu olduğu olaya ilişkin belirlenecek temel cezanın aynı olması da ceza adaleti ve eşitlik ilkesi bakımından yerinde olmayacaktır. Bu nedenle bir fiil ile birden fazla nitelikli halin (artırım nedeninin) ihlal edildiği durumda, temel cezanın alt sınırdan uzaklaşılmak suretiyle belirlenmesi, TCK’nın 3. maddesinin 1. fıkrasındaki orantılılık ilkesi ve aynı Kanun’un 61. maddesindeki ölçütler ile hak ve nesafet kurallarının da bir gereğidir”.

Bu temel değerlendirmeye göre; aynı fıkrada yer alan birden fazla nitelikli halin birlikte gerçekleşmesi durumunda, hem sanığın ayrı ayrı ceza sorumluğu doğmayacağından ve hem de sanığa alt hadden ceza verilmesi durumunda, fiili ile bir nitelikli hali ihlal eden sanıkla aynı ceza verilmesi adaletsizlik doğuracağından, alt hadden uzaklaşılması isabetli olacaktır.

Bunun yanında; TCK m.43/1 uyarınca bir suç işleme kararının icrası kapsamında değişik zamanlarda işlenen fiillerin de tek nitelikli hali ihlal etmesi ve bizatihi alt hadden uzaklaştırmayı gerektirmemesi durumunda, zincirleme suç hükümleri tatbik edilmek suretiyle alt hadden kurulması gerekir; zira burada, farklı zamanlarda da olsa tek nitelikli halin varlığı gündeme gelmekle, TCK m.43/1 uyarınca artırım zaten yapılmaktadır.

Yukarıda yer verdiğimiz Yargıtay Ceza Genel........

© Hukuki Haber