Stoacılık, çağdaş dünyada çoğu zaman birkaç özlü söz, birkaç dayanıklılık tavsiyesi ve kriz anlarında başvurulacak zihinsel bir sakinleşme yöntemi olarak anlaşılmaktadır. Oysa Stoacı düşünce, bundan çok daha geniş ve derin bir yaşam felsefesidir. İnsanın başına gelen olaylardan çok, bu olaylar hakkında verdiği hükümlere odaklanır. Korku, öfke, arzu, haz, zenginlik, itibar, ölüm ve erdem gibi temel insani meseleleri yeniden düşünmeye çağırır.

Ward Farnsworth’un Stoacılığı Yaşamak adlı eseri, bu çağrıyı günümüz okuru için anlaşılır, düzenli ve kullanışlı hale getiren önemli bir kitaptır. İngilizce özgün adıyla The Practicing Stoic: A Philosophical User’s Manual olan eser, yalnızca Stoacılık hakkında bilgi veren bir kitap değildir; Stoacı düşüncenin nasıl okunabileceğini, nasıl içselleştirilebileceğini ve gündelik hayatın meseleleri karşısında nasıl kullanılabileceğini gösteren felsefi bir rehberdir.

Ward Farnsworth, hukuk, retorik, düşünme sanatı ve klasik felsefe üzerine çalışan Amerikalı bir hukukçu-akademisyendir. Hukukçu kimliği, kitabın yapısında açık biçimde hissedilir. Farnsworth, dağınık metinleri belli başlıklar altında toplamış, kavramları tasnif etmiş, düşünceler arasındaki bağı göstermiş ve okuru antik metinlerin parçalı dünyasında kaybolmaktan kurtarmıştır. Bu yönüyle kitap, yalnızca bir felsefe kitabı değil; aynı zamanda iyi düzenlenmiş bir düşünce dosyası gibidir.

Stoacılık bize büyük ölçüde Seneca, Epiktetos ve Marcus Aurelius gibi üç büyük ismin eserleri üzerinden ulaşmıştır. Fakat bu eserler bugünün okuru için her zaman kolay metinler değildir. Çoğu zaman notlar, mektuplar, özdeyişler, günlük parçaları veya dağınık düşünceler halinde karşımıza çıkarlar. Bir Stoacının belirli bir konu hakkındaki görüşünü tek bir yerde, bütünlüklü biçimde bulmak çoğu zaman zordur. Seneca’nın bir meseleye dair düşüncesi mektuplara, denemelere ve farklı pasajlara dağılmış olabilir; Epiktetos’un sözleri farklı konuşmalar içinde yer alabilir; Marcus Aurelius ise kendi iç muhasebesini tutar gibi yazar. Bu durum metinlere canlılık kazandırır; fakat sistematik okumayı güçleştirir.

Farnsworth’un kitabı tam da bu güçlüğe cevap vermektedir. Stoacı düşünceyi konularına göre düzenlemiştir. Yargılar, dışsal şeyler, ölüm, arzu, öfke, haz, zenginlik, itibar, erdem ve öğrenme gibi başlıklar altında antik Stoacıların söylediklerini bir araya getirmiştir. Böylece okur, Stoacılığı yalnızca tarihsel bir merak olarak değil, insanın kendi hayatını anlamasına yardım eden bir düşünce sistemi olarak görmeye başlar.

Kitabın en önemli tercihlerinden biri, Roma Stoacılığına ağırlık vermesidir. Farnsworth, Seneca, Epiktetos ve Marcus Aurelius’un temsil ettiği bu daha geç dönem Stoacılığı, teorik bakımdan ilk Yunan Stoacılığı kadar incelikli olmayabilir; fakat gündelik hayata uygulanabilirliği bakımından son derece güçlüdür. Roma Stoacıları, felsefeyi yalnızca okulda tartışılan bir doktrin olarak değil, hayatın içinde sınanan bir disiplin olarak ele almışlardır. Onların yazılarında felsefe, soyut bir kavram mimarisi olmaktan çıkar; öfke anında, ölüm düşüncesi karşısında, servetle ilişki kurarken, başkalarının kanaatine gereğinden fazla önem verirken ya da insanın kendi zayıflıklarıyla yüzleştiği anlarda çalışan bir yaşam pratiğine dönüşür.

Bu nedenle Stoacılığı Yaşamak, teoriyle ilgilenmekle birlikte teoriyi hayatın üstünde tutan bir kitap değildir. Hatta kitabın başlığı bile bu bakımdan önemlidir.........

© Hukuki Haber