Devletlerin egemenlik yetkisinin doğal bir tezahürü olarak ülkeye hangi yabancıların girebileceğini ve hangilerinin ülkede kalabileceğini belirleme hakkı bulunmakla birlikte, bu yetki mutlak ve sınırsız değildir. Modern yabancılar hukukunda devletin sınır denetimi yetkisi, uluslararası insan hakları hukuku normları, temel hak ve özgürlükler ile Anayasa kuralları çerçevesinde sınırlandırılmıştır. Türk hukukunda yabancıların sınır dışı edilmesine ilişkin usul ve esaslar temel olarak 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) kapsamında düzenlenmiştir.

Uygulamada sıklıkla "deport" olarak adlandırılan sınır dışı etme işlemi; idari gözetim, tahdit kodları, ülkeye giriş yasakları ve geri gönderme merkezlerindeki süreçlerle doğrudan bağlantılı çok katmanlı bir idari tasarruftur. Bu çalışmada; sınır dışı etme kararının hukuki niteliği, "deportun kaldırılması" ile "iptal davası" arasındaki kavramsal ve pratik farklar, görevli ve yetkili yargı mercii, dava açma süreleri, yürütmenin durdurulması mekanizması, geri göndermeme ilkesi ve idari gözetime karşı başvuru yolları sistematik biçimde incelenmektedir.

Sınır Dışı Etme Kararının Hukuki Niteliği ve Yasal Dayanakları

Sınır dışı etme kararı, idare hukuku tekniği bakımından icrai, kesin ve yürütülmesi zorunlu bir bireysel idari işlem niteliğindedir. YUKK m. 53 uyarınca sınır dışı etme kararı, doğrudan Göç İdaresi Başkanlığı'nın talimatı üzerine veya valiliklerce re'sen alınır.

Sınır dışı etme sebeplerinin çerçevesi YUKK m. 54 hükmünde tahdidi olarak sayılmıştır. Bu hükme göre:

• Terör örgütü veya çıkar amaçlı suç örgütü yöneticisi, üyesi veya destekleyicisi olanlar,

• Türkiye'ye giriş, vize ve ikamet izinleri için gerçek dışı bilgi ve sahte belge kullananlar,

• Türkiye'de bulunduğu süre zarfında geçimini meşru olmayan yollardan sağlayanlar,

• Kamu düzeni veya kamu güvenliği ya da kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlar,

• Vize veya vize muafiyeti süresini on günden fazla aşanlar veya vizesi iptal edilenler,

• İkamet izinleri iptal edilenler ya da ikamet izni süresinin bitiminden itibaren kabul edilebilir gerekçesi olmadan on günden fazla ihlalde bulunanlar,

• Çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilenler,

• Türkiye'ye yasal giriş veya Türkiye'den yasal çıkış hükümlerini ihlal edenler ya da bu hükümleri ihlale teşebbüs edenler,

• Uluslararası koruma başvurusu reddedilen, korumadan hariçte tutulan, başvurusu kabul edilemez bulunan veya geri çekilmiş sayılanlar,

hakkında sınır dışı etme kararı tesis edilir.

Bununla birlikte idarenin bu kararı alırken bağlı yetki içinde hareket ettiği düşünülemez. Zira YUKK m. 55, belirli şartları taşıyan yabancılar hakkında sınır dışı etme kararı alınamayacağını amir hükme bağlamıştır. Sınır dışı edileceği ülkede işkenceye, insanlık dışı veya onur kırıcı ceza veya muameleye tabi tutulacağına dair ciddi emare bulunanlar; ciddi sağlık sorunları, yaş ve hamilelik durumu nedeniyle seyahat etmesi riskli görülenler; hayati tehlike arz eden hastalıkları için menşe ülkede tedavi imkânı bulunmayanlar ile insan ticareti mağdurları bu kapsamdadır. Sınır dışı etme kararı tesis edilirken yabancının m. 55 kapsamındaki hukuki ve fiili durumunun idarece re'sen araştırılması yasal bir zorunluluktur.

"Deportun Kaldırılması" ile "Sınır Dışı Etme Kararının İptali" Ayrımı

Uygulamada sıklıkla birbirine karıştırılan iki kavram bulunmaktadır: idari tahdit kodunun kaldırılması (ülkeye giriş yasağının bertaraf edilmesi) ve sınır dışı etme kararının yargı yoluyla iptali.

Sınır dışı etme kararı (deport), yabancının Türkiye sınırları dışına çıkarılmasını emreden münferit bir idari işlemdir. Ülkeye giriş yasağı ise yabancının sınır dışı edilmesine veya yasal kalış hakkını ihlal etmesine bağlı olarak, belirli bir süreyle ya da süresiz olarak Türkiye'ye girişinin engellenmesi amacıyla pasaport kayıtlarına idari tahdit kodu (örneğin Ç-114, G-87, V-69 vb.) işlenmesidir.

Bu kapsamda "deportun kaldırılması" pratik olarak iki yolla gündeme gelir:

• Meşruhatlı Vize Yolu: Yabancı hakkında verilmiş süreli bir giriş yasağı bulunması halinde, Türkiye'nin dış temsilcilikleri aracılığıyla çalışma, eğitim, aile birleşimi veya tedavi amaçlı özel meşruhatlı vize alınarak giriş yasağının fiilen aşılması ve ülkeye yasal giriş sağlanmasıdır.

• İdari İptal Davaları: Sınır dışı etme kararına karşı açılan iptal davası yabancının ülkeden çıkarılmasını engellemeyi........

© Hukuki Haber