Dünya ekonomisi bugünlerde görünmeyen ama etkisi çok güçlü bir sıkışmanın içinde. Enerji hatları zorlanıyor, hava sahaları daralıyor, tedarik zincirleri aksıyor. Sorun sadece petrol ya da uçak değil; topyekûn sistemin kendisi baskı altında. Bu tablonun merkezinde ise Orta Doğu var.

Hürmüz Boğazı’nda yaşanan gerilim, küresel petrol akışının yaklaşık beşte birini riske sokmuş durumda. Tankerlerin beklemesi, sigorta maliyetlerinin artması ve geçişlerin yavaşlaması petrol fiyatlarını kısa sürede 120 doların üzerine taşıdı. İniş çıkışlarda gelişmelere göre kısa aralıklarla değişiyor. ABD’nin stratejik rezervlerinden piyasaya verdiği yüz milyonlarca varillik petrol bile bu baskıyı ancak sınırlı süre hafifletebildi. Ama asıl kırılma petrolün kendisinde değil, taşınmasında.

Bugün piyasada petrol var, fakat akışı sorunlu. Bu da klasik arz krizinden daha tehlikeli bir durum oluşturuyor. Lojistik kilitlenme şu an dünyanın en önemli meselesi haline gelmiş durumda.

Doğal gaz tarafında ise tablo daha da hassas. Katar’daki Ras Laffan gibi dünyanın en büyük LNG merkezlerinden birinde yaşanan aksama, Avrupa ve Asya arasında yeni bir rekabet başlattı. Avrupa, Rus gazından çıkış sürecini hızlandırırken LNG’ye daha fazla yükleniyor. Aynı LNG’ye talip olan Asya ile rekabet ise fiyatları yukarı çekiyor.

Üstelik risk sadece üretimle sınırlı değil. Bab el-Mendeb Boğazı gibi ikinci kritik geçiş noktalarının da tehdit altında olması, küresel enerji ticaretinin iki ana damarını aynı anda baskı altına alıyor.

OPEC cephesinde ise tablo zayıf. Açıklanan üretim artışlarının sahada karşılığı yok. Körfez’deki güvenlik riski nedeniyle üretim artsa bile sevkiyat sınırlı kalıyor. ABD’de kaya petrolü üretimi artış sinyali veriyor, ancak bu artışın piyasayı dengelemesi zaman alacak. Kısacası enerji piyasası şu an gerçek üretimden çok risk algısıyla fiyatlanıyor. Bu enerji sıkışmasının birebir yansıması ise havacılıkta görülüyor.

Hava sahalarının kapanması ve riskli bölgelerin artması nedeniyle uçuş rotaları uzuyor. Bu da yakıt tüketimini artırıyor. Aynı........

© Habertürk