Türkistan devletleri Moğolistan’la birlikte açık denizlere en uzak ülkelerdir. Eğer bağımsız olmayan Türk yurtlarını da değerlendirmeye alırsak; Rusya’daki özerk Türk cumhuriyetleri ve bölgeleri, Doğu Türkistan ve Afganistan’ın kuzeyinde yer alan Güney Türkistan da denizlere çok uzaktır.

Sahili olan ülkeler, komşuları ve çok yakın ülkeler dışında, ticaretlerini kara ve demiryoluna göre çok ucuz olan denizyolundan yaparlar. Sahili olmayan ülkeler, komşu ülkelerin yakınlarında ki limanlarını kullanırlar. Mesela Azerbaycan’ın dış ticaretinin önemli kısmı Batum limanından geçer. Kuzey Irak Bölgesel Yönetimi uluslararası piyasalara Mersin limanından ulaşıyor.

Zengezur tamamlandığında, eğer bağlantı yolları de yapılırsa Hopa, Rize ve Trabzon limanları, Azerbaycan ve Ermenistan’ın hatta Güney Azerbaycan’ın dünyayla irtibatını sağlayacaklar. Hiçbir devlet başka bir devlete ait olan limana/limanlara bağlı kalmak istemez. Bugün Azerbaycan ve Ermenistan Batum’a mahkum. Zira diğer alternatifler ekonomik değil. Ama Zengezur açıldığında Türk limanları Batum’dan daha avantajlı olacaklar.

Türkistan devletlerinin, Doğu Türkistan’ın, Rusya’daki Türk bölgelerinin ve Güney Türkistan’ın böyle imkanları yok. Akdeniz’e, Karadeniz’e, Basra Körfezine, Hint Okyanusuna, Pasifiğe ve Atlantik’e uzaklar. Neredeyse bu denizlerin hepsine benzer uzaklıktalar. Bu durum bu ülkeleri -Hazar Denizi, Don ve Volga Kanalının aktif kullanımıyla, Karadeniz üzerinden, Akdeniz ve Atlantik’le birleştirilmediği sürece- kara ve demiryollarına mahkum ediyor.

Kuşak Yol projesi, Çin’in ticaret haritasını Doğu Türkistan dışında çok değiştirmedi. Dünyanın en yüksek kapasiteli ve en yoğun limanlarına sahip olan Çin, doğal olarak sevkiyatlarını çok ucuz ve hızlı olan denizyolundan yapmaya devam ediyor. Ama Orta Koridor sayesinde aynı ülkeymiş gibi bütünleşen Doğu Türkistan ile Türk devletlerinin ticareti hızla artıyor.

2025 senesinde Çin’in beş Türk devletiyle ticaret hacmi rekor kırarak 106,3 milyar dolar olarak gerçekleşti. (Bu rakam 2024’te 94,8,........

© Habererk