Türk denizcilik tarihinin en büyük hamlelerinden birisi olan ‘gemilerin karadan yürütülmesi’ başlığı düşünüldüğünde hiç şüphesiz aklımıza ilk olarak Fatih Sultan Mehmet gelmektedir. Konstantinopolis’in (İstanbul) anahtarını Türklere kazandıran Sultan Fatih’in çağ değiştiren fethinin stratejik hamleleri arasında yer alan gemileri karadan yürütme fikri, 115 yıl önce, 1338 yılında bir başka Türk lider Aydınoğlu Gazi Umur Bey’in de gaza hareketlerini taçlandıran hamlelerden birisi olarak karşımıza çıkmaktadır.

Filhakika, Fatih Sultan Mehmet’in fetih planlarına ışık tutacak kadar zeki, Aydınoğulları Beyliği’nin en parlak dönemini yaşatacak kadar kahraman olan Gazi Umur Bey’i tanımak için tarihin bize söylediklerini incelemek gerekir.

Anadolu’daki Selçuklu hakimiyetinin en güçlü olduğu 13. yüzyılın ilk yarısında dahi Bizans’ın kontrolü altında olan Batı Anadolu’nun liman şehirleri, Moğol istilasıyla zayıflayan Selçuklu hakimiyeti sonrasında batıya göç eden Türkmen beylerinin yerleştiği bölge haline gelir. Başlangıçta Kütahya merkezli bir Türk Beyliği olan Germiyanoğulları’na tabi şekilde kıyı şeridine yerleşen Karesioğlu, Menteşeoğlu, İnançoğlu ve Aydınoğlu kuvvetlerinin erken dönem faaliyetleri Batı Anadolu’nun sahil bölgelerinde Türk ve Müslüman nüfusun artmasını sağlar. Mevzubahis Aydınoğulları Beyliği başlangıçta Tire, Selçuk, Sultanhisar ve Ödemiş gibi bölgelerde Menteşeoğulları’nın damadı Sasa Bey ile birlikte Bizans’a karşı gaza hareketleri düzenler.

İki Türk Beyi’nin siyasi anlaşmazlıkları sebebiyle aralarındaki ittifak sonlanır. Sasa Bey Franklarla birlikte Aydınoğlu Mehmet Bey’in merkezi olan Birgi’yi ele geçirmek için saldırır. Saldırıyı engelleyerek Sasa Bey’i mağlup eden Mehmet Bey artan siyasi gücü sayesinde Germiyanoğulları’na karşı tabiiyetini sonlandırarak 1308 tarihinde Birgi merkezli kurduğu beyliğinin bağımsızlığını ilan eder.

Kısa zaman içerisinde askeri, kültürel, sosyal ve iktisadi planları uygulamaya koyan Aydınoğlu Mehmet Bey’in hedefinde ise Akdeniz’den Çin’e uzanan büyük ticaret ağının İzmir Limanı ve yine limanın lojistiği ile güvenliğini sağlayan Sakız Adası vardır. İzmir üzerine gerçekleşen fetih hareketlerinin ilkinde Yukarı İzmir olarak bilinen Kadifekale’yi 1317 yılında fetheden Aydınoğlu Mehmet Bey kale civarındaki hakimiyeti güçlendirmek ve Aşağı İzmir olarak bilinen Liman İzmir’in etrafını çevrelemek için bölgeye Türkleri yerleştirir. Aynı zamanda oğulları arasında beylik topraklarının paylaşımını yapan Mehmet Bey Yukarı İzmir bölgesinin yönetimini kalenin fethi sırasında yanında yer alan ikinci oğlu Gazi Umur Bey’e bırakır.

Döneme ışık tutan en önemli kaynak eserlerden birisi olan Enveri’nin Düsturname adlı eserinde gözüpek, cömert, dindar, ahlak ve adalet sahibi gibi Alperen özelliklerle resmedilen Gazi Umur Bey 1309 senesinde Birgi’de dünyaya gelir.

Babası Aydınoğlu Mehmet........

© Günışığı Gazetesi