Bir spor müsabakasının sonucunu etkilemek amacıyla, sporcuya, teknik ekibe, hakeme ya da yöneticilere kazanç veya sair menfaat temin edilmesi veya teklif edilmesidir. Yani yenilgi, skor ayarlama, kart görmesini sağlama gibi sonuçlar hedeflenir. Bu menfaat; para, mal, hizmet, transfer avantajı veya başka herhangi bir çıkar biçiminde olabilir. Kanun açısından önemli olan, menfaat ile müsabaka sonucunu etkileme iradesi arasındaki bağdır. Uygulamada bazen karşılaşılan ve “hatır şikesi” olarak adlandırılan durumlar, Ceza Hukuku bağlamında şike suçunu oluşturmaz. Bu tür eylemlerde, müsabakanın sonucunu etkileme amacı olsa da, bu eylem arkadaşlık veya hatır gibi gayri maddi nedenlerle gerçekleşir; yani menfaat veya vaat unsuru bulunmaz.

Teşvik primi ise genellikle üçüncü bir kulüp veya kişi tarafından, bir takımın belirli bir maçta daha iyi mücadele etmesi, rakibine üstünlük sağlaması amacıyla verilen menfaatleri ifade eder. Burada amaç lig sıralamasını veya başka bir karşılaşmanın sonucunu dolaylı biçimde etkilemektir. Çünkü bu fiillerde genellikle bir takım vardır. Ve kendisinden bağımsız oynanan iki rakibin maç sonucu, bu takımın ligdeki sıralamasını, küme düşüp düşmemesini veya üst lige çıkmasını etkilemektedir. Bir takımın yenilmesi işine yarayacak ise diğer takımın iyi oynaması ve galip gelmesi için prim teklif etme şeklinde gerçekleşir. Teşvik priminin suç sayılmasının belirli istisnaları bulunur. Milli takımlara veya milli sporculara başarılı olmalarını sağlamak amacıyla veya spor kulüpleri tarafından kendi takım oyuncularına veya teknik heyetine müsabakada başarılı olabilmelerini sağlamak amacıyla prim vermesi yahut vaadinde bulunması suç oluşturmayacaktır. 

Şike ve teşvik primi suçu bakımından fail; sporcu, kulüp yöneticisi, hakem, teknik direktör, menajer, bahis şirketi temsilcisi veya dışarıdan herhangi bir kişi olabilir. Mağdur ise spor camiası, kulüpler ve dürüst rekabet ortamına güvenen toplumdur.

Suçun oluşabilmesi için, müsabakanın seyrini veya sonucunu etkilemek amacıyla menfaat sağlanması veya teklif edilmesi gerekir. Karşı tarafın da bunu kabul edilmesi önemlidir. Şike ve teşvik primi suçundak kazanç veya sair menfaat temini hususunda anlaşmaya varılmış olması halinde dahi, suç tamamlanmış gibi cezaya hükmolunur. Bu hüküm, suçun cezai sorumluluğunun doğması için müsabakanın sonucunun gerçekten etkilenmesini veya maçın fiziksel olarak oynanmasını şart koşmaz. Önemli olan, menfaat karşılığında sonucun etkilenmesi yönünde bir anlaşmanın sağlanmasıdır

Ancak menfaati kabul eden kişi, müsabaka sonucunu etkilemesinin objektif olarak mümkün olmadığını bilmesine rağmen anlaşma yaparsa, ortada bir “işlenemez suç” durumu olacağından menfaat sağlayan kişi, şike suçundan cezalandırılmayacaktır.

Eğer bir kişiye kazanç veya sair menfaat vaat veya teklifinde bulunulur, ancak anlaşmaya varılamazsa, bu durumda suç teşebbüs aşamasında kalmış sayılır ve teklifte bulunana teşebbüs yönünden cezaya hükmolunur.

ŞİKE VE TEŞVİK PRİMİ SUÇUNUN CEZALARI

Bu suçlarda basına yansıyan iddialar, olağan dışı bahis hareketleri, ihbar mektupları, iç denetim raporları, arama ve mesaj kayıtlarını, banka hareketleri, elektronik yazışmalar ve tanık beyanları dikkate alınır.

6222 sayılı Kanun’a göre şike fiilini gerçekleştiren kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmibin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır. Teşvik primi verilmesi veya vaat edilmesi durumunda verilecek ceza yarı oranında indirilir.

Kendisine menfaat temin edilen kişi, menfaati temin eden kişi ile birlikte suçu işlemiş kabul edilir ve müşterek fail olarak cezalandırılır. Bu, şike anlaşmasında iki tarafın da eşit derecede cezai sorumluluk taşıdığı anlamına gelir. Şike anlaşmasının varlığını bilerek spor müsabakasının anlaşma doğrultusunda sonuçlanmasına katkıda bulunan kişilerin de birinci fıkra hükmüne göre cezalandırılacağı belirtilmiştir.

Suçun; Kamu görevinin sağladığı güven veya nüfuzun kötüye kullanılması suretiyle,

Federasyon veya spor kulüpleri ile spor alanında faaliyet gösteren tüzel kişilerin, genel kurul ve yönetim kurulu başkan veya üyeleri, teknik veya idari yöneticiler ile kulüplerin ve sporcuların menajerleri veya temsilciliğini yapan kişiler tarafından,

Suç işlemek amacıyla kurulmuş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde,

Bahis oyunlarının sonuçlarını etkilemek amacıyla işlenmesi halinde verilecek ceza yarı oranında artırılır.

Suçun spor kulüplerinin veya sair bir tüzel kişinin yararına işlenmesi halinde, ayrıca bu cezalara ek olarak, şike veya teşvik primi miktarı kadar idari para cezası verilir. Ancak, verilecek idari para cezasının miktarı yüzbin Türk Lirasından az olamaz.

Şike veya teşvik primi suçunda, müsabaka oynanmadan önce suçu ortaya çıkartan kişi hakkında cezaya hükmolunmayacaktır.

Bu suçta hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilemez; verilen hapis cezası seçenek yaptırımlara çevrilemez ve ertelenemez.

Bu suçların bir suç işleme kararının icrası kapsamında değişik zamanlarda birden fazla işlenmesi halinde, bunlardan en ağır cezayı gerektiren fiilden dolayı verilecek ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılarak tek cezaya hükmolunur.

Bu suçlardan dolayı cezaya mahkûmiyet halinde, kişi hakkında ayrıca spor kulüplerinin, federasyonların, bünyesinde sportif faaliyetler icra edilen tüzel kişilerin yönetim ve denetim organlarında görev yapmaktan yasaklanmasına hükmolunur.

Bir kulübün şike ve teşvik primi suçu ile ilişkilendirilmesi, yalnızca ceza davası bakımından değil; disiplin ve idari yaptırımlar bakımından da ciddi sonuçlar doğurur. Federasyon talimatlarına göre kulüp puan silme, küme düşürme, men cezası veya para cezası ile karşılaşabilir. Bu tür yaptırımlar, kulübün marka değerini düşürür, sponsor ilişkilerini zedeler ve taraftar güvenini sarsar.

Sporcular açısından ise lisans iptali, uzun süreli men cezaları ve transfer piyasasında güven kaybı gündeme gelir. Özellikle genç sporcular için, bir kez adlarının şike soruşturmasına karışması kariyerlerinin geri kalanını olumsuz etkileyebilir. 

© Günışığı Gazetesi