OHAL ortam ve koşullarında mühürsüz oy ve zarfların sayılması sonucu 16 Nisan 2017 Anayasa halkoylaması ile kurulan tek kişi iktidarı, tanımı Başlangıç’ta yapılan, görev ve yetkileri ise Genel Esaslar kısmında belirlenen Yasama-Yürütme-Yargı (erkler ayrılığı) organlarına ilişkin Anayasa ilke ve normlarını, Temmuz 2018’den itibaren büyük ölçüde kâğıt üstünde kalan kavramlara indirgedi. Devlet ve Hükûmet yetkilerini kişiliğinde toplayan Cumhurbaşkanı’nın, parti başkanlığı yoluyla yasama ve yargıyı yönlendirici ve güdüleyici uygulaması, Türkiye Cumhuriyeti’nin nitelikleri olarak değiştirilemez anayasal hükümler blokunun içeriğini boşalttı.

Demokratik rejimlerin ortak paydası şudur: Siyasal iktidarın serbest seçimler sonucu el değiştirmesini (siyasal münavebe) sağlayacak ortam ve koşulların süreklilik taşıması. Bunun için erkler ayrılığı bağlamında şu üç kural geçerli: Anayasal denge ve denetim düzenekleri; görev-yetki-sorumluluk ve hesap verebilir hükûmet; bağımsız yargı. 2017 kurgusu (configuration) ise, çoğulcu siyasal rejimlerin değinilen asgari gereklerini ortadan kaldırdı; siyasal iktidarın el değiştirmesini zorlaştırdı.

Nitekim, ulusal ölçekte bu yollarla sağlanan siyasal çoğunluğun, yerel demokrasi ve kurumsal ölçekte demokratik birimlerde ortaya çıkan çoğunlukların yönetimine müdahalesi, hukukta birlik ve demokratik çeşitlilik kuralını silip süpürdü.

Uygulama, üç anayasal hal yarattı: demokratik, otoriter ve fiili/keyfi.

Yürütmeye ilişkin düzenlemeler, Anayasanın görünen başlıca “otoriter hükümleri”.

Parti başkanlığı, fiili ve keyfi uygulamaya açılan kapı işlevi gördü. Siyasal sorumluluk yokluğu, görev yetki sorumluluk kuralı gereği, hukuka bağlılık yönünden yöneten ve yönetilenlerin eşitliği ilkesine dayanan hukuk devletinin temel gereğini zedeledi. Hukuk ve yargı araçsallaştırılarak, kitlesel özgürlük ve hak ihlalleri, keyfi uygulamalar ve siyasal sorumluluk yokluğu arasındaki ilişki açık.

EŞİT OLMAYAN KOŞULLARDA SEÇİME GİDİLDİ

Cumhurbaşkanı (CB) Partisi ve ötekiler, eşit olmayan anayasal ve siyasal ortam ve koşullarda yarışarak seçimlere girdi. 2023 seçimlerinde “hukuki ve fiili eşitsizlikler”le yetinilmedi: “sahte montaj videolar” kullanıldı. 31 Mart 2024 yerel seçimlerinde........

© Gazete Pencere