SYST: Türkiye Siyasetini Okumak İçin Yeni Bir Navigasyon

Yazımızın ikinci ve son bölümüne geçmeden “Sağ Aslında Sol mu? Türkiye’de Siyasal Kavramların Büyük Düğümü” başlıklı ilk yazımızı kısaca hatırlayalım:

Öncelikle sağ ve sol kavramlarının, Fransız İhtilali sonrası meclisteki basit bir oturuş düzeninden doğduğunu, zamanla sağın statükoyu, solun ise değişimi temsil eden tarihsel bir adlandırmaya dönüştüğünü inceledik. İkinci olarak birçok dilde “sağ” kelimesinin doğruluk ve beceriyle, “sol” kelimesinin ise uğursuzluk ve sakarlıkla ilişkilendirilmesinin siyasal algılar üzerindeki etkisine değindik. Üçüncü olarak İdris Küçükömer’in meşhur tezi üzerinden, Türkiye’de solun “bürokratik seçkinci”, sağın ise “çevreyi merkeze taşıyan halkçı” bir işlev üstlenerek Batıdaki klasik tanımları nasıl tersine çevirdiğini ele aldık. Son olarak fötr şapka ve kasketin sosyolojik ayrımından, demokrasinin Türkiye’de nasıl bir “muhalefet ideolojisi” olarak işlediğine ve iktidar-muhalefet döngüsünde siyasal dilin nasıl simetrik olarak yer değiştirdiğine baktık.

Devam edelim. Türkiye’de siyaset, sadece sağ-sol doğrusu üzerine dizilen basit bir hat değildir dedik. İsimler, amblemler ve liderler değişse de, bu aktörlerin kitlelere ulaşmak için kullandıkları haklılık gerekçeleri belirli havuzlarda toplanır. Eğer Türk siyasetindeki o bitmek bilmeyen gerilimleri, ani ittifakları ve seçmen tercihlerindeki kaymaları anlamak istiyorsak; partilerin tabelalarına değil, kullandıkları kavram setlerine bakmamız gerekir. İşte bu noktada, tek boyutlu cetvellerin ölçemediği bu çok boyutlu hareketi anlamlandırmak için yeni bir okuma disiplinine ihtiyacımız var. 

Şimdi, bu karmaşık yapıyı anlamlandırmak için önerdiğimiz çok eksenli yeni modele; Siyasal Yapılar Senkron Tablosu’na (SYST) odaklanıyoruz.

Sekiz Meşruiyet Sözlüğü: Pizza Dilimi Değil, Gerilim Haritası

Siyasal Yapılar Senkron Tablosunun (SYST) iddiası tam burada başlar. Türkiye siyasetini parti isimleriyle değil, siyasetin sahada kurduğu meşruiyet dilleriyle okumak daha kalıcı olacaktır. Çünkü isimler eskir, fakat meşruiyet dilleri ve bu dillerin oluşturduğu gerilim hatları uzun ömürlüdür. SYST bu yüzden bir parti haritası değil; siyasal alanı taşıyan sekiz sözlüğün görselleştirilmiş bir şemasıdır. Bu sözlükler birbirini dışlamaz; çoğu zaman birleşir, çatışır, iç içe geçer. Şeklin amacı da tam olarak bu birleşim ve çatışmaları, tek bakışta görünür kılmaktır. (Sözlük kelimesi, siyasetin kendini haklılaştırmak için başvurduğu kavramlar ve meşruiyet cephaneliği anlamında kullanılmıştır).

Buradaki yaklaşım, ideolojiyi bir doktrinler bütünü olarak değil, siyasetin günlük işleyişinde meşruiyet üretme ve kitleleri mobilize etme aracı olarak ele alır. Bir aktörün ne söylediği kadar, hangi kelime alanından söylediği önemlidir. Aynı cümle, farklı bir sözlük içinde kurulduğunda başka bir anlam üretir. Aynı aktör, farklı dönemlerde farklı sözlükleri büyütüp küçültebilir. Bu nedenle SYST “etiket yapıştırma” tablosu değil, “okuma disiplini” tablosudur. Her dilim, iyi-kötü gibi ahlaki bir sınıflama değil, siyasetin başvurduğu büyük bir sözlüktür: 

Yerel\ Korumacı Milliyetçilik: “Önce sınır, önce güvenlik; içeride birlik, dışarıda tam direnç!” Egemenlik, sınır, tehdit, savunma, biz-onlar ayrımı, içeride birlik ve dışarıda direnç vurgusu. Siyasetin, bir korunma ve kuşatma çerçevesinde kurulduğu alandır. Bu alan toplumsal mobilizasyonu, aidiyet ve güvenlik üzerinden üretir.

Yerel\ Maneviyat-Muhafazakârlık: “Değerlerimizle varız; ailemizi, geleneğimizi ve inancımızı koruyacağız!” Dinî ve manevi referanslar, gelenek, aile, ahlak, toplumsal süreklilik. “Yerli” hayat tarzı. Bu sözlükte siyasal meşruiyetin ana kaynağı kültürel normlar ve değerlerdir. Siyasetin görevi düzeni değil, değerleri korumak olarak çerçevelenebilir.

Global\ Kozmopolit Modernizm: “Yüzümüz geleceğe dönük; akılla, bilimle ve çağdaş değerlerle yükseleceğiz!” Modern yurttaşlık, laiklik, sekülerlik, bilim ve akıl vurgusu, evrensel yaşam tarzı, kültürel kozmopolitlik. Bu siyaset dili, meşruiyeti çağdaşlık ve modernleşme üzerinden ele alır. Toplumsal dönüşüm hedefleriyle kolay birleşir.

Global\ Küresel Entegrasyon: “Dünya ile uyumlu, dünya ile konuşan bir Türkiye!” Normlar ve standartlar, uluslararası uyum, kurumsal entegrasyon, dış dünyayla eklemlenme. Bu sözlük, siyaseti dünya ile uyum ve kurum inşası üzerinden meşrulaştırır. Bürokratik, hatta teknokratik bir ton taşıyabilir. 

Liberal\ Demokratik Liberalizm: “Güçlü devlet değil, güçlü hukuk!” Hukuk devleti, haklar, çoğulculuk, denetim, şeffaflık, kurumsal fren-denge. Bu dilin........

© Fikir Coğrafyası