YÖK Yürütme Kurulu Üyesi olarak uzun yıllar görev yapan, TEPAV Eğitim Politikaları Program Danışmanı Prof. Dr. Ömer Açıkgöz TEPAV adına “Yapay Zekâ ve Gelişmekte Olan Uzay Teknolojileri Ekosisteminde Yükseköğretim” başlıklı bir rapor hazırlamış ve Yükseköğretimin mevcut sorunlarıyla ilgili önemli tespitlere yer vermiş. Bu raporda öne çıkanları sizlerle yorumlarımla paylaşmak istiyoruz...

https://tepav.s3.eu-west-1.amazonaws.com/upload/files/1784289695040-0.Yapay_Zeka_ve_Gelismekte_Olan_Uzay_Teknolojileri_Ekosisteminde_Yuksekogretim.pdf

1- YÖK’ün ve üniversitelerin yönetim yapısı aşırı merkeziyetçi hâle getirmiştir

1982 Anayasasının şartları gereği kurulan YÖK’ün ve üniversitelerin yönetim yapısı, sistemi aşırı merkeziyetçi hâle getirmiştir. Kurullar ve komisyonlar karar süreçlerinde yeterince etkin değildir. Eğitimi diğer alanlardan ayıran belirgin özelliklerden biri, eğitimin bir takım işi olması, bilimsel temellere dayanması ve uzlaşı ile ortak akıl çerçevesinde yürütülmesi gerekliliğidir. Kamu üniversitelerinde YÖK ve rektörde, vakıf üniversitelerinin çoğunda ise mütevelli heyeti veya başkanda toplanan yetkilerin üniversitenin diğer kurulları ve bölümleriyle paylaşılması gerekmektedir.

AY: Çok önemli bir madde. Merkeziyetçilik YÖK’ün kuruluşunda da vardı. yıllar geçti, yıl 2026 oldu, hala son çıkan yasada bile bazı kararların YÖK’çe alınacağı kabul edildi. Oysa, YÖK’ün daha üst konularda çalışması gerek! Boş işlerle uğraşıp “yetkim var” demek olmuyor. 

2- Liyakati önceleyen yeni bir rektör belirleme ve yönetişim modeline ihtiyaç var

Rektör seçim sürecinde ve dekan atamalarında akademisyenlerin herhangi bir söz hakkı ve inisiyatifi bulunmamaktadır. Rektör ve dekanın belirlenmesi sürecinde üniversitenin yetkili organları karar alma mekanizmasının dışında bırakılmaktadır. Rektör, YÖK’e dekan adayı sunarken üniversitenin içindeki herhangi bir kurum veya kuruldan görüş almamakta; YÖK’e üç aday bildirmekte, YÖK de üç adaydan birisini dekan olarak seçmektedir. Dolayısıyla fakülte öğretim üyelerinin kendi dekanlarının belirlenmesi sürecindeki görüş ve tercihleri dikkate alınmamaktadır. Üniversitede her iki üst yöneticinin belirlenmesi sürecinde öğretim üyelerinin iradesinin dikkate alınmaması, akademisyenler arasında üniversiteye ilişkin ortak akıl ve ortak vizyonun oluşmasını engellemektedir. Bu durum, üniversite yönetiminin akademisyenlerin büyük çoğunluğundan kopuk biçimde hareket etmesine ve kendi yaklaşımını kuruma dayatmasına yol açmaktadır. Hem mevcut uygulamanın sakıncaları hem de geçmişte seçim yoluyla rektör belirleme yönteminin ortaya çıkardığı sorunlar dikkate alındığında; katılımcılığı, şeffaflığı, hesap verebilirliği ve liyakati önceleyen yeni bir rektör belirleme ve üniversite yönetişimi modeline ihtiyaç olduğu görülmektedir.

AY: Rektörlerin akademisyenlerce seçilmesi güzeldi/doğru olandı, ama onu da yozlaştırıp, ekipler kurmaya başlandı. Gruplaşmalar çoğaldı. Rektörler çok fazla Araştırma Merkezleri kurarak, yandaşları seçimde oy versinler diye Müdür/Müdür Yard. olarak atadı. Son yıllarda ise işlevsiz ve amaçsız kalan bu merkezler kapatılıyor ki doğru bir karardır.

Dekanları kesinlikle Rektör atamalı, YÖK’e sadece bilgi vermelidir. Dekan V. ile aylar geçmekte, bürokratik işlemler durmaktadır. Şu sistemde bile Rektörlerin kendi görüşünü değil de, Fakültesinin/MYO/YO’nun akademisyenlerinden “görüş alıp” ona göre YÖK’e 3 isim bildirmesine engel bir durum da yoktur. Ama, hiçbir rektörün bunu yaptığını 42 yıllık hayatımda görmedim.

3- Üniversitelerin idari organizasyon günümüz ihtiyaçlarına cevap veremiyor

Üniversitelerin 1982 yılında YÖK yapılanmasıyla şekillenen idari organizasyonunun günümüz ihtiyaçlarını karşılamada işlevselliğini önemli ölçüde yitirmiş olmasıdır. Üniversitenin temel fonksiyonları dikkate alınarak idari yapılanma yeniden düzenlenmelidir. Rektör, rektör yardımcıları ve genel sekreterin özlük hakları........

© Enpolitik