menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Oda ve borsa seçimleri sonrası (2): Hizmet talebi neden hızlı artıyor?

10 0
12.11.2026

Dünya genelinde imalat kesiminin görece gerilemesi, özellikle gelişmekte olan ülkelerde sanayileşme süreci tamamlanmadan hizmet kesimindeki hızlı büyümenin imalat kesiminin çok önüne geçmesi, tartışma gündeminde yerini alan sorunlarımızdan biri.

Okuyucu anımsayacaktır, bir önceki yazıda “sanayisizleşmenin” neden bir “eğilim” olduğunu açıklamaya çalıştık. Bu yazıda “hangi etkenlerin hizmet kesimini büyüttüğünü” sorgulayacağız. Sonrasında da “oda ve borsa yönetimlerinin ne yapması gerektiği” konusunda önerilerimizi paylaşacağız.

Uzaktan kumandadan bugüne

Hizmet kesiminin hızlı büyümesinin ardındaki teknolojik gelişmenin değişik etkileri önceki yazıda paylaşıldı. Burada erişebildiğimiz diğer boyutlara da değinelim: Makine ve donanımlardaki gelişmeler üretim, ulaşım ve iletişimde yeni yapılanmalara yol açıyor. “Uzaktan kumanda” olanakları iş ile makine arasındaki etkileşimi değiştiriyor: İş gücünde artış olmaksızın üretim ölçeklerini büyütme olanağı, üretkenlik düzeyini yükseltti. Uzaktan kumandanın bir sonraki aşamasını “otomasyon alanı” oluşturdu. Otomasyon, tekrarlanan ve rutini olan işlerde çalışanlara olan ihtiyacı azalttı; üretkenlik artışları ve verimlilik bir basamak daha yükseldi. Otomasyon uygulamaları belli bir olgunluk kazanınca “otonom uygulamalar” iş süreçlerinde hemen hemen her alana yayılmaya başladı. Özellikle “veri işleme kapasitesinin veri üretim kapasitesini aşması” otomasyon ve otonom uygulamaları hızla değişik iş alanlarına yaydı. Bugün küresel gündemin önemli sorunlarından biri, otonom uygulamaların iş gücü performansını ne kadar artıracağı, ne ölçüde iş gücünün yerini alacağı ve daha başka ne gibi sorunlarla bizleri yüzleştireceğidir.

Pazar alanlarının büyümesi ve çeşitlenmesi “hizmet alanlarını” genişletiyor. Bağlantı, iletişim, rekabet ve iş birliği alanlarının yayılması kadar çeşitlenmesi de “hizmet talebini” artırıyor.

Küreselleşme sürecinin yarattığı “insan ve iş yeri göçleri” de değişik etkilerin kaynağı: İş gücü göçleri gelişmiş ülkelerin sorunlarını istedikleri gibi çözemeyince “iş yeri göçleri” hızlandı. Göç veren yerlerde çöküşlere, göç alan yerlerde görece zenginleşmelere tanıklık ettik.

Küreselleşme iş gücü ve iş yeri göçlerini artırınca “ucuz ithalat” devreye girdi. Ulaşılabilirlik ve erişilebilirlik “iş gücü, mal ve hizmet akışlarını” hızlandırdı. Üretim tesislerinin daha uygun alanlara göçü, göç öncesi yerleşim yerlerinde ekosistemlerin dengelerini bozdu; sadece tesis çalışanlarını değil, sosyal yaşamın öteki aktörlerini de etkiledi.

Geride bıraktığımız yüzyılda üniversite eğitimindeki gelişmeler yeni bir “seçkin azınlık kitlesi” yarattı. Teknolojik gelişmelerin yarattığı “iş süreçleri ve iş gücü profillerindeki” değişmeler, seçkin azınlıkların kendi içlerindeki “hiyerarşileri” de değiştirdi; değiştirmeyi sürdürüyor. Ayrıca seçkin azınlıklar ile büyük kitleler arasında da ayrışmalar gözleniyor. Bütün bu gelişmeler yerleşik dünya düzeninin kurumlarını işlevsiz hâle getiriyor. Teknoloji ve ticaretteki gelişmelerin yarattığı “imalat sanayisindeki görece gerileme”, “iş gücünün örgütlenmesindeki zayıflama”, “gelir eşitsizlikleri” ve “orta sınıfın gerilemesi süreci” hep birlikte sorgulamamız gereken ivedi sorunlarımız.

Jeopolitik oluşumların farklılaşması, hükümet politikalarının daha güvenlikçi ve korumacı........

© Ekonomim