Türkiye’de pek çok üründe oldu gibi zeytinyağı rekolte (üretim miktarı) tahmini de çok tartışılıyor. Açıklanan rekolte tahmini inandırıcı bulunmuyor.

Birkaç yıl öncesine kadar Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi’nin (UZZK) koordinasyonunda odalar, borsalar, üretici birlikleri yani sektör temsilcilerinin katılımı ile rekolte tespiti yapılır ve kamuoyuna açıklanırdı. O zaman da rekolte tahmini tartışılırdı ama bugünkü kadar değildi.

Sanırım ilk kez Bekir Pakdemirli’nin bakanlığı döneminde bu bağımsız rekolte tespitine son verildi. Pakdemirli, 2018 yılında rekolteyi kendisinin açıklayacağını söyledi. Eylül ayı sonunda İzmir’e gelerek rekolteyi açıkladı. Sektörde bakanlık tarafından rekolte tahminine müdahale edildiği iddiaları konuşulmaya başlandı. Ondan sonraki yıllarda da Tarım Bakanlığı rekolte tespitinin tamamlanmasından sonra raporun kendilerine gönderilmesini ve açıklama yapılmamasını emretti. Son iki sezona bakarsak 2024-2025 sezonu rekoltesini Tarım ve Orman Bakanlığı açıkladı. 2025-2026 sezonunda, rekolte önceki sezona göre yüzde 35 az olunca bakanlık talimatı ile Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi tarafından açıklandı.

Türkiye’de rekolte tespiti nasıl yapılıyor?

Rekolte tespit çalışmaları, Tarım ve Orman Bakanlığı bünyesinde kurulan ve Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi’nin koordinasyonunda, üretim bölgelerindeki odalar, borsalar, Ege İhracatçı Birlikleri ile üretici birlikleri vb. sektörün tüm paydaşlarını içeren komisyonlar tarafından 41 ilde, zeytin üretim alanları dikkate alınarak tahmini ağaç sayısı, ağaç başına tahmini verim esas alınarak bilgiler toplanır ve masada yapılan görüşmelerle nihai rekolte belirleniyor. Hazırlanan rapor Tarım ve Orman Bakanlığı’na sunuluyor. Bakanlık kendisi veya Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi’ne açıklattırıyor.

Yapılan son rekolte tahminine göre, Türkiye’nin 2025-2026 sezonunda, zeytin üretiminin 2 milyon 450 bin ton olacağı, bu zeytinin 740 bin tonunun sofralık olarak değerlendirileceği, kalan 1 milyon 710 bin ton zeytinin de sıkılarak 310 bin ton zeytinyağı elde edileceği açıklandı. Bir önceki sezona göre zeytin üretiminde yüzde 35 kayıp olduğu ifade edildi.

Rekolte tahmini kimseye inandırıcı gelmedi

2025-2026 sezonu için açıklanan 310 bin tonluk zeytinyağı rekolte tahmini, sektörün hemen her kesiminde “çok yüksek” olduğu gerekçesiyle eleştirildi, doğru olmadığı dile getirildi. Zeytin üreticileri, ihracatçılar, sanayiciler, sektörle ilgili herkes üretimin çok az olduğunu, 150 bin ton ile 180 bin ton arasında bir rekolte olacağını dile getirdi.                       

Rekolte neden önemli? Doğru verilerle doğru politika uygulayabilirsiniz. Fiyat oluşumu, iç tüketim, ihracat, destekleme başta olmak üzere politikalar bu verilere göre şekilleniyor. Örneğin, üretimin çok olduğu yıllar fiyat düşük oluşurken, üretimin az olduğu yıllar fiyat daha yüksek seyreder.

Bilimsel rekolte tespit yöntemleri

Rekolte tahmini ile ilgili tartışmalar büyüyünce ve üretim miktarı ile ilgili belirsizlik artınca, Ege Zeytin ve Zeytinyağı İhracatçıları Birliği her yıl düzenlediği “Zeytin ve Zeytinyağı Sektör Buluşması”nın ana gündem konularından birisini rekolte tespiti olarak belirledi. İkinci konu da yine yıllardır gündemde olan Avrupa Birliği zeytinyağı kotaları oldu.

Ege Zeytin ve Zeytinyağı İhracatçıları Birliği’nin 25 Mart’ta Grand Hyatt İzmir İstinyePark’ta düzenlediği sektör buluşması ve ödül töreni  “Sürdürülebilir Zeytin Tarımı İçin Bilimsel Rekolte Tespit Yöntemleri” başlıklı panel ile başladı. Moderatörlüğünü yaptığım panele dünyanın en büyük zeytinyağı üreticisi olan İspanya’dan iki uzman uzaktan bağlantı ile katılarak bu ülkede rekolte tespitinin nasıl yapıldığını ayrıntılı olarak anlattı. Zeytincilik Araştırma Enstitüsü’nden ziraat yüksek mühendisi Dr. Murat Özaltaş ve Doktar’ın kurucu ortağı Tanzer Bilgen de konuşmacı olarak katıldı.

Dünya zeytinciliğine İspanya ve Türkiye’nin yeri

İspanya Tarım Balıkçılık ve Gıda Bakanlığı Tarım Üretimi ve Pazarları Genel Müdürlüğü Zeytin Sektörü Birim Alanı Başkanı Fernando Mosquera Escribano ile Endülüs Bölgesel Hükümeti Tarım Departmanı Araştırma ve İstatistik Başkanı Juan Bascon Fernandez‘in sunumlarından İspanya’da zeytin ve zeytinyağı sektörü ile rekolte tespitinin nasıl yapıldığını özetleyerek paylaşıyorum.

İspanya’nın toplam zeytinlik alanı 2,83 milyon hektar. Dünya zeytinlik alanının yüzde 24'ü. Zeytinliklerin yüzde 88'i zeytinyağı üretimi, yüzde 3’ü sofralık zeytinler için ve yüzde 9’u hem sofralık hem de yağ üretimi için kullanılıyor.  Organik üretim alanı, 284 bin 335 hektar. Toplam alanın yüzde 10’u. İspanya’da 100'den fazla farklı zeytin çeşidi var. Zeytin sektörünün üretim değeri 2,5 milyar Euro.Ülke toplam tarımsal üretiminin yüzde 4’üne denk geliyor. Zeytinliklerin yüzde 32’si sulanıyor.

Zeytinyağında İspanya, dünyanın bir numaralı üreticisi, ihracatçısı ve tüketicisi konumunda. Dünya üretiminin yüzde 40'ını gerçekleştiriyor. Türkiye,dünyada ikinci büyük üretici, dördüncü büyük tüketici ve dördüncü büyük ihracatçı ülke. Dünya üretiminin yüzde 10'u Türkiye’de üretiliyor.

İspanya’nın son 5........

© Ekonomim