menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

George Bataille’ın Edebiyat-Kötülük Anlayışı ve William Blake Şiiri

16 0
01.11.2026

George Bataille “Edebiyat ve Kötülük” adlı eseri için: “Bu çalışma, edebiyatın anlamını ortaya koymak için bugüne dek gösterdiğim çabanın ürünüdür” (Bataille, 2016: 11) demektedir. Bataille’a göre egemen bir değer olan kötülük kavramı onun için oldukça önemli bir noktadadır. Ona göre “kötülük” kavramı “ahlak yoksunluğunu öngörmediği gibi, tam tersine “yüksek ahlak”ı şart koşar. İşte burada sormamız gereken soru şudur: Nasıl bir ahlak? Ayrıca bu nasıl mümkün olur? Edebiyatın/ Şiirin bunu gerçekleştirmedeki işlevi nedir? Bunlar önemlidir.

Bataille önemli bir iddiada bulunarak “edebiyat masum değildir” der ve ekler: “edebiyat suçludur ve suçlu olduğunu artık kabul etmelidir. Belli haklara sahip olan tek şey eylemdir. Bu kitapta da, bir sayfadan öbürüne gözler önüne sermek istediğim gibi edebiyat, en nihayetinde kavuşulan çocukluğun (vurgu bana ait) ta kendisidir.” (Bataille, 2016: 11). Öyleyse kötülük bize çocukluğa/masumiyete götürecek önemli bir kavrama dönüşür. Bunu William Blake şiiri üzerinden analiz ettiğimizde karşımıza hiç de yanlış olmayan bir tablo ortaya çıkar. Bütün bunları göz önünde de bulundurursak Bataille’ın da dediği “çocukluğa kavuşmak” ise eğer asıl problem o zaman “kötülük çoğaltılmalıdır”.

Şeytani Dil

Hakikatin dili şeytanidir. Bu yüzden şair ya da filozof şeytani bir dil kullanır. Böylelikle de hakikatin dilini kullananlar kılık değiştirmiş şeytanlara dönüşür. Olaya bu açıdan baktığımızda William Blake şeytanın sözcüsü durumundadır. Bunu şiirinin ana teması-gerilim noktasını oluşturan zıtlıklar üzerinden kurmak/okumak mümkündür. Çünkü onun karşı çıktığı konular-hakim anlayışlar kutsal kitapların ve anlayışların sorgulanmasıyla belirlenmiştir. Aynı zamanda onun kötülük problemi yaşama alan açmak için, insanın varolması için iyi-kötü tanımlarının şeytan-melek ikiliklerinin ters çevrilmesidir.

Blake kitabın bir bölümünde özgürce konuşmanın, dili serbestçe kullanmanın şeytanın tarafında olmak olduğunu söyler. Bunu John Milton üzerinden yapar. Çünkü onu şair yapan da budur: “Bil ki; Milton’ın Tanrı’yı ve Melekleri tutuk halde yazmasının, ancak Şeytanlardan ve Cehennemden özgürce söz etmesinin nedeni onun gerçek bir Şair (vurgu bana ait) ve bilmeden Şeytanların tarafında yer almasıdır.” (Blake, 2018: 27)[1]

William Blake bütün Mukaddes Kitap’ların veya kutsal buyrukların şu yanlışlara yol açtığını söyler:

İnsanın gerçek iki varoluş kaidesi vardır, yani Bedeni ve Ruhu Kötülük denen Enerji yalnızca Bedenden, İyilik denen akıl ise yalnızca Ruhtandır.

III. Tanrı, Enerjisinin peşinden gittiği için İnsana Ebediyette eziyet edecektir (Blake, 2018: 27).

Ancak Blake bu anlayışın tamda karşısındadır. Çünkü o yaşamın temel dinamik noktalarının gerilim üzerinden oluştuğunu düşünerek bu noktada şeytanın sözcülüğünü yapar. Bu nedenle de şiirinin (Cennet ve Cehennemin Evliliği) bu bölümünün adı Şeytan’ın Sesi’dir. Bu nedenle o Kutsal Metinlerin yol açtığı yanlışların karşısına, felsefe tarihinde de örneklerini bulabileceğimiz şu zıtlıkları doğru olarak koyar:

Ruhundan ayrı bir Bedeni yoktur İnsanın; Beden dedikleri, Ruhun beş duyuyla ayırdedilen parçasıdır, ki beş Duyu çağımızda Ruhun Ana Girişidir. Enerji yegâne yaşamdır ve Bedene aittir, Akıl ise Enerjiyi saran veya onu dışarıdan kuşatandır.

III. Enerji, Ebedi Hazdır (Blake, 2018: 27).

Blake böylece “ayrılığı” değil “bütünlüğü” vurgular. Çünkü onun şiirine göre “varlığın temel kaidesi ikilikten ziyade teklik ise; Cennet ve Cehennem de bunun iki ayrı yüzüdür yalnızca” (Blake, 2018: 14). Burada dikkat edilmesi gereken ve hataya düşülmemesi gereken önemli bir nokta şudur: Blake “ikilikleri aşmaya çalışırken, bütünlüğün içindeki karşıtlıkları yok saymaz, aksine onlardan güç alır, farklılıklardan olumlu enerjiyi çıkarmak gerektiğine inanır” (Blake, 2018: 14):

“Zıtlıklar olmazsa gelişme de olmaz. Çekicilik ve İticilik, Akıl ve Enerji, Sevgi ve Nefret gereklidir insanın varlığı için.”

Bu yüzden de Blake hakikati ve özü zıtlıklardan hareket ederek kurulabileceğini düşünür:[2]

“Zıtlıkların yerini değiştirmekten, melekleri şeytanlaştırmaktan, beden ile ruhu birleştirmekten söz ederek, dinamik bir çatışma-bütünleşme-yetkinleşme düşüncesine ulaşır. Bütünleşmeden de uzlaşmak olmadığını da özellikle vurgular. Her tür uzlaşmaya –bir uzlaştırma çabası olan dine itiraz ettiği gibi- karşı çıkar” (Blake, 2018: 14)

Böylece karşıtlık Blake için hakikatin kendini göstereceği dinamik bir alanı oluşturur. Özü anlamak için karşıtlıklar içindeki bütünselliği anlamamız gerekecektir.

Arzu

Blake insanın doğasında arzunun temel olarak bulunduğunu düşünür. Aksi durumda “Arzulayıp da harekete geçmeyen kişi melanet üretir” diye de ekler. Bu modern felsefeden çok tanıdık olan birkaç filozofu hatırlamamıza olanak sağlar.[3] Blake’in bu ifadesine baktığımızda kutsal metinlerin yasakladığı ya da ötelemeye çalıştığı arzu-beden kavramını tam da şiirinin-anlayışının ortasına yerleştirir. Bu ise aslında bedene ve ruha tamda bir yetkinlik kazandırmaktır. Çünkü ona göre beş duyu yani beden Ruhun Ana Girişidir. (Blake, 2018: 27)

Eski zaman Şairleri, duyumsanan bütün nesnelere Tanrılar veya Dehalarla can verdiler, onlara adlar taktılar ve onları ormanların, nehirlerin, dağların, göllerin, kentlerin, ulusların ve gelişkin sayısız duyuyla algılanabilen her şeyin özellikleriyle donattılar.

Ve tinsel tanrılık altına yerleştirdikleri her kentin ve her ülkenin dehasını da özellikle irdelediler.

Ta ki bir sistem oluşana, yani kimileri tinsel tanrıları somutlamaya teşebbüs etmek veya onları nesnelerinden soyutlamak suretiyle çıkar elde edene ve halkı elde edene ve halkı köleleştirene kadar: böyle başladı Ruhbanlık.

Tapınma biçimleri seçtiler şiirsel hikayelerden.

Ve nihayet bu tür şeylerin Tanrıların emri olduğunu ilan ettiler.

Böylece insanlar, Bütün tanrısal........

© Ek Dergi