Yıldız Ersağdıç: Dekonstrüktif Bir Tasarım Sistematiğine Doğru
Çağdaş sanat bağlamında tasarım ile resim arasındaki farklı yönelimleri tartışmak ve bu iki alanın etkileşiminden doğabilecek yeni sanat pratiklerinin olanaklarını değerlendirmek bakımından Yıldız Ersağdıç’ın, İzmir’de hâlen devam etmekte olan İzmir’in Ressamları, Ressamların İzmir’i başlıklı çağrılı grup sergisi kapsamında izleyiciyle buluşan İzmir’im I (2026) adlı yapıtı ile sanatçının 2018 yılında gerçekleştirdiği Anamorfik I ve Anamorfik II başlıklı çalışmaları elverişli örnekler sunmaktadır.
Sanatçının uzun yıllar Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesinde yürüttüğü temel tasarım dersleri ve bu alanda gerçekleştirdiği araştırmalar, sanatsal yaklaşımının biçimlenmesinde önemli bir rol oynamıştır. Eğitimci kimliğiyle edindiği deneyimi ve kuramsal birikimini sanatsal üretimine aktaran Ersağdıç, uzun bir araştırma, tasarım ve uygulama sürecinin ürünü olan bu yapıtlarında temel tasarımın yerleşik ilkelerini kendi estetik anlayışı doğrultusunda taklit edilemez bir üslup pratiğine dönüştürür. Bununla birlikte, sanatçının tasarım düşüncesini ve uygulama pratiğini yalnızca Bauhaus formalizminin biçimsel düzen ve kompozisyon ilkeleri üzerinden açıklamak yeterli görünmemektedir. Ersağdıç’ın yaklaşımı, bu ilkeleri sorgulayan, dönüştüren ve resmin kendine özgü sorunları doğrultusunda yeniden işlevlendiren daha özgür bir tasarım anlayışına işaret eder. Dolayısıyla sanatçının üretimi, tasarım ile resim arasındaki sınırların yeniden sorgulanmasına ve kendine özgü bir tasarım sistematiğinin geliştirilmesine olanak tanımaktadır. Örneğin, Anamorfik 1 ve II’de Op Art’ın optik algı ve görsel devinim üzerine kurulu biçim dili ile konstrüktivist geometrinin düzenleyici ilkeleri öne çıkar. Buna karşılık İzmir’im I’de mimari bir imge, soyut dışavurumcu nitelikler taşıyan resimsel bir yüzey ve dekoratif-geometrik düzenlemeler aynı kompozisyon içinde bir araya gelir. Böylece geometrik düzen, yalnızca kompozisyonu kuran bir tasarım ilkesi olmaktan çıkarak resmin yüzeyinde farklı görsel ve düşünsel ilişkiler bağlamında zihinsel anlam üretme sürecine dahil olur 2018 tarihli Anamorfik I ile 2026 tarihli çalışmalar arasında geçen sekiz yıllık süre, sanatçının geometrik düzen ile resimsel ifade arasındaki ilişkiyi nasıl ele aldığını karşılaştırmalı olarak değerlendirme olanağı sunar.
Bu kısa karşılaştırmanın temel sorusu ya da hipotezi, tasarım ilkelerinin ne ölçüde başarıyla uygulandığını belirlemekten ibaret değildir. Yıldız’ın Post-Dada’dan düşünsel ve yöntemsel bir referans olarak yararlanarak üzerinde uzun uzadıya düşündüğü ve kendi özgün resimsel yorumundan farklı bir yöntemle (solvent transfer tekniği) tuval yüzeyine aktardığı kartpostal fragmanları, tuval resminde Post-Dada ve Pop-Art’tan sonra tasarımsal düşüncenin kavramsal perspektifini bir kez daha gündeme getirir. Bu bağlamda Ersağdıç’ın ilk bakışta birbirlerinden farklı gözüken 2018 ve 2026 tarihli bu yapıtları, Sanat eğitiminin farklı disiplinlerinde verilen temel tasarım eğitimi ile sanatsal üretim arasındaki ilişkiyi ve tasarım ilkelerinin resimsel düşünce bağlamında yeniden yorumlanma olanaklarını da tartışmaya açmaktadır.
Kuşkusuz bu kısa karşılaştırmanın temel sorusu, tasarım ilkelerinin ne ölçüde başarıyla uygulandığını belirlemekten ibaret değildir. Yıldız’ın Post-Dada’yı zihinsel bir referans olarak arkasına alıp üzerinde uzun uzadıya düşündüğü ve kendi özgün resimsel yorumundan farklı bir yöntemle (solvent transfer tekniği) tuval yüzeyine aktardığı kartpostal fragmanları, Post-Dada ve Pop Art sonrasında tuval resminde tasarımsal düşüncenin yeniden yorumlanma olanaklarını gündeme getirir. Bu bağlamda da sanatçının ilk bakışta birbirinden farklı görünen 2018 ve 2026 tarihli yapıtları, sanat eğitimine giriş müfredatı (core currriculum) bağlamında verilen tasarım projeleri ile sanatsal üretim arasındaki ilişkiyi ve tasarım ilkelerinin resimsel düşünce doğrultusunda yeniden yorumlanma olanaklarını somut birer veri olarak ortaya koyar.
Yıldız Ersağdıç,”Anamorfik-I”, Tuval Üzerine Karışık Teknik, 100 x 60 cm, 2018Anamorfik I’de siyah-beyaz çizgilerin ritmik tekrarı, perspektif doğrultusunda daralıp genişlemesi ve diyagonal düzlemlerin kesişmesi, izleyicide perspektif derinlik ve hareket algısı oluşturur. Çizgilerin aralıkları, yönleri ve karşıtlıkları, görsel etkinin kontrollü bir geometrik sistem aracılığıyla kurulduğunu düşündürür. Bu özellikleriyle çalışma, Op Art’ın algısal araştırmalarını anımsatırken konstrüktivizmin biçimsel düzen ve yapısal bütünlük anlayışını da çağrıştırır. Yapıtın alt bölümündeki koyu ve dokulu alanlarla üst bölümdeki keskin siyah-beyaz çizgiler arasındaki karşıtlık, geometrik sistemin resimsel yüzeyle ilişkisini sorgular. Bir yanda ölçülebilir, tekrarlanabilir ve denetlenebilir bir çizgisel........
