Εκατομμύρια πολίτες αναγκάζονται να ζουν και να δουλεύουν σε ακίνητα που χρειάζονται ενεργειακή αναβάθμιση, την ώρα που η ανάγκη για θέρμανση τον χειμώνα και ψύξη το καλοκαίρι έχει μετατραπεί κυριολεκτικά σε αγώνα επιβίωσης με σοβαρές κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες.

Ούτε οι ευάλωτες συνθήκες διαβίωσης, που συνεπάγεται η ενεργειακή φτώχεια στα χαμηλά εισοδήματα, ούτε η συμβολή του μεγάλου κόστους των λογαριασμών ρεύματος στην επιβράδυνση των καταναλωτικών δαπανών έχουν ευαισθητοποιήσει το οικονομικό επιτελείο για να αλλάξει τον προσανατολισμό της αδιέξοδης ενεργειακής πολιτικής.

Τα τουλάχιστον 2 δισ. ευρώ για τα προγράμματα «Εξοικονομώ» από το 2020 φαίνεται να πήγαν χαμένα, με βάση τα νέα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για την απόδοση κατοικιών, τις συμπεριφορές εξοικονόμησης ενέργειας και τη μέτρηση του προσωπικού αποτυπώματος άνθρακα σε μια χώρα με το υψηλότερο κατά τη Eurostat ποσοστό των ατόμων, 2 στα 10, που αδυνατούν να ζεστάνουν επαρκώς τα σπίτια τους.

Η ανάλυση της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής δείχνει ότι μόνο το 0,9% του πληθυσμού ζει σε νοικοκυριά στην κύρια κατοικία των οποίων υλοποιήθηκαν, στη διάρκεια των τελευταίων πέντε ετών, τρία τουλάχιστον μέτρα βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης σχετικά με τη θερμομόνωση των εξωτερικών τοίχων, της στέγης ή του δαπέδου, αντικατάσταση των μονών υαλοπινάκων, του συστήματος θέρμανσης-ψύξης με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ή με ένα πιο αποδοτικό σύστημα.

Μάλιστα, το 36,9% των Ελλήνων ζει σε σπίτια στα οποία δεν υλοποιήθηκε τίποτα από τα παραπάνω, αν και χρειαζόταν. Οι λόγοι είναι ξεκάθαροι, καθώς το 82,9% εξ αυτών αναφέρει ως κύρια αιτία το υψηλό κόστος των απαιτούμενων παρεμβάσεων.

Η χαμηλή ενεργειακή αποδοτικότητα των κτιρίων οφείλεται στην παλαιότητα των ακινήτων και των εγκαταστάσεων ψύξης-θέρμανσης και στο γεγονός ότι δεν υπήρχε υποχρεωτικός κανονισμός θερμομόνωσης έως το 1980. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η Αττική, όπου μεγάλο μέρος των κατοικιών στερείται πλήρως θερμομόνωσης. Η πρόεδρος του Ελληνικού Δικτύου για την Καταπολέμηση της Φτώχειας (EAPN Greece), Μαριανέλλα Κλόκα, μιλά στην «Εφ.Συν.» για σημαντικά ευρήματα σχετικής μελέτης στην πρωτεύουσα και για άλλες διαστάσεις του ζητήματος.

Αναξιοποίητα τα προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης

Μαριανέλλα Κλόκα, πρόεδρος του Ελληνικού Δικτύου για την Καταπολέμηση της Φτώχειας (EAPN Greece)

«Πρόσφατη ποιοτική έρευνα που πραγματοποιήσαμε* στην “κόκκινη ζώνη” του Δήμου Αθηναίων, στις γειτονιές του Κολωνού, της Ομόνοιας, των Σεπολίων, των Εξαρχείων, του Κεραμεικού, του Μεταξουργείου, του Βοτανικού, της Κυψέλης και των δύο μεγάλων οδικών αξόνων Αχαρνών και Πατησίων, ανέδειξε ότι κάτοικοι της περιοχής, μεταξύ τους και ωφελούμενοι κοινωνικών πολιτικών, ζουν σε χαμηλής ποιότητας, παλιές κατοικίες, συχνά χωρίς επαρκή συντήρηση, θέρμανση και δροσιά.

«Η έλλειψη πληροφόρησης, ο ψηφιακός αναλφαβητισμός και η αδυναμία ένταξης στα κριτήρια επιλεξιμότητας εμπόδισαν χιλιάδες πολίτες να κάνουν χρήση των χρηματοδοτήσεων»

«Η έλλειψη πληροφόρησης, ο ψηφιακός αναλφαβητισμός και η αδυναμία ένταξης στα κριτήρια επιλεξιμότητας εμπόδισαν χιλιάδες πολίτες να κάνουν χρήση των χρηματοδοτήσεων»

»Η έλλειψη πληροφόρησης για τα προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης, ο ψηφιακός αναλφαβητισμός, αλλά και η αδυναμία να ενταχθούν στα κριτήρια επιλεξιμότητας ήταν οι τρεις βασικοί λόγοι που τους εμπόδισαν να κάνουν χρήση των προγραμμάτων ενεργειακής αναβάθμισης.

»Τα παραπάνω συνάδουν με εύρημα της ΕΛΣΤΑΤ, που δόθηκε προχθές στη δημοσιότητα, σύμφωνα με το οποίο ένας πολίτης στους τρεις θέλει να αναβαθμίσει ενεργειακά το σπίτι του, αλλά δεν μπορεί έτσι όπως έχει φτιαχτεί η αρχιτεκτονική των κριτηρίων και η διαδικασία συγχρηματοδότησης. Η ενέργεια, η κατοικία και η υγεία συνδέονται άμεσα με κοινό παρονομαστή την εμβάθυνση της φτώχειας και των ανισοτήτων. Ο τρόπος που σχεδιάζονται τα προγράμματα ανακαίνισης της ενεργειακής απόδοσης δεν αποφέρει τα επιθυμητά αποτελέσματα, παρά τα κονδύλια που επενδύονται και τελικά καταλήγουμε να μην απορροφούνται.

»Το Ελληνικό Δίκτυο, ενόψει της κλιματικής κρίσης και της ενεργειακής ένδειας, εντάσσει στις προτάσεις του τη στρατηγική τριών διαφορετικών αξόνων χρηματοδότησης, καθώς υπάρχουν οι οικονομικές δυνατότητες και μένουν αναξιοποίητες. Δεν είναι δυνατόν να μην ενδιαφέρουν τον κεντρικό σχεδιασμό τα ευάλωτα νοικοκυριά: αυτά το κράτος οφείλει να τα εντάξει σε ολοκληρωμένα προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης με χρηματοδότηση 100%.

»Στη συνέχεια χρειάζεται να παρέχει άτοκα δάνεια στα μεσαία στρώματα και να εκπονήσει μέτρα φοροαπαλλαγής για όσους έχουν τους οικονομικούς πόρους να αναβαθμίσουν τις κατοικίες τους αλλά δεν το κάνουν. Τέλος, είναι σημαντικό αυτές οι παρεμβάσεις να σχεδιαστούν σε δημόσια και κρατικά κτίρια, όπως σε σχολεία, ξενώνες, νοσοκομεία, υπηρεσίες.

»Η ουσία αυτού του πολιτικού σχεδιασμού για το δημόσιο και ιδιωτικό κτιριακό απόθεμα οφείλει πλέον να διαπνέεται από την ανάγκη να βρεθούν άμεσα λύσεις που θα υποστηρίζουν την ενεργειακή μετάβαση, θα βοηθούν στην καλύτερη υγεία του πληθυσμού και θα προάγουν την ενεργειακή ανεξαρτησία».

* Η γεωγραφική αποτύπωση της υλικής αποστέρησης στον Δήμο Αθηναίων 2.0 υλοποιήθηκε από το EAPN Greece, το Χαροκόπειο και το Ελληνικό Δίκτυο για το δικαίωμα στη Στέγη και την Κατοικία, για λογαριασμό του Κέντρου Υποδοχής και Αλληλεγγύης του Δήμου Αθηναίων (Ιούνιος-Νοέμβριος 2025).

© EFSYN - Ελληνική οικονομία