menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Nalan Çelik yazdı: Kosinski’nin “Bir Yerde”sinden Mühürlü Bahçelere

7 0
09.11.2026

Canlı Yayın Tekrarları

Popüler Kültür Tiyatro Sinema Müzik

Nalan Çelik yazdı: Kosinski’nin “Bir Yerde”sinden Mühürlü Bahçelere

NÇ Nalan Çelik · 9 Kasım 2026 • 11 Dakika 24 Saniye · 0 yorum

KOSİNSKİ’NİN “BİR YERDE”SİNDEN MÜHÜRLÜ BAHÇELERE

                                                                           ” Fare deliğinde altın, saksağan yuvasında elmas.”*                                                                                                                                            Ercan y Yılmaz

Biri öldüğünde ayakkabısının ön tarafı ileri bakacak şekilde dışarıya bırakılır. Evden ölü çıktı, gereksinimi olan ayakkabıyı alıp yürümeye devam edebilir âdetiyle. Kosinski’nin Bir Yerde (1) adlı romanında evden yaşlıca bir ölü çıkmıştır. Geride kalan kişiye adını sorduklarında, ilk kez adına ilişkin düşünür. Ona göre insanın yaşamıyla yakın ilişkisi vardı adı olmanın, televizyonda rol yapanların adları vardı. Televizyondaki görevlerinin dışında da başka adları.

“Chance,” diye yanıtlar. Avukatlar araştırdıkları evraklarda, bu adda birinin yaşamadığını söylerler. Varoluşunu anlatmaya çalışır: Kendimi bildim bileli, hep bu evde yaşadım. Çok küçüktüm, İhtiyar Adam’ın kalçasını kırıp çoğu zaman yataktan çıkamaz oluşundan epey önceydi. Çalılıklar büyümeden, otomatik sulayıcılar çıkmadan, televizyondan önce.” Avukatlar kırk yıl içinde bu evde onun yaşamadığında ısrar ederler. Kimliği, çek defteri, ehliyeti, sigorta kartı, hastalanmadığı için doktoru yoktur. Bildiği iş bahçıvanlık, gördüğü tek şey odasına konulan televizyondaki hayat. Avukatlar evin mühürleneceğini söylerler.

Tavan arasında bulduğu bavula İhtiyar Adam’ın kendi gardırobundan verdiği şık giysilerden koyarken, gitmek yerine bahçede saklanabileceğini düşünür. Televizyonu açar, evler, gökdelenler, apartmanlar, kiliseler akıp durur ekranda. Ekranı kapayıp koridorda asılı hiç dokunmadığı anahtarı alır. Ercan y Yılmaz, araya girer: “Biri isterse kaçar, öteki isterse uçar ama ikisi de kalmayı tercih etmiş, bu da baş göz üstüne olur. Biri beni görünce saklanacak delik arar, öteki kovalar, bu üçümüze de dert olur.” (2) Chance, saklanacak yeni bir delik aramak için İhtiyar Adam’ın verdiği şık ayakkabılarla bahçe duvarının dışındadır. Her şey televizyonda gördüklerine benziyordur. Ne yapmalı diye düşünürken Gökhan Arslan, araya girer: “Oysa hayat dediğin/ ona iki beden büyüktü/ anne, babam beni niye öldürdü.”(3)

Güneşin altında, gölgesiz, ağaçsız geniş caddede uzunca yürümek terletir. Selim Temo, araya girer: “Onlara salon takımı derim kıçları büyüktür/ haindirler geniş caddelerden gidilir onlara.”(4) Kıçları büyük olanlardan biri aracı geri geri gelirken tamponuyla, öbür kıçı büyüklerden birinin aracının farı arasında Chance’in bacağını sıkıştırır. Kıçları büyüklerin şoförü zencidir. Araçtan inen beyaz kadın nasıl olduğunu sorduğunda Chance, televizyonda onun gibi çok kadın gördüğünü düşünür. Kıçları büyükler, geniş salon takımlı evlerine davet ederler, yaşlı kocasına bakan doktor-hemşire vardır evde.

Televizyon çağıyla, yatak odasına, mutfağa, tuvalete yerleşen ekranlar, araçlarda da yer almıştır. Chance, araçta televizyonu gördüğünde, bacağındaki ağrıyı unutup, açar mısınız diye sorar. Ekrandaki yaşamdır onun için var olan, yanı başındaki kadın, şoför ekran görüntüsüdür. Onları bunca yıl izlediyse, onlar da onu izlemelidirler. Kadın kendini ad-soyadıyla tanıtınca, bir soyadı düşünür kendine, Chance Gardener (bahçıvan) der. Kadının tanıdığı varsıl bir aile olan Gardiner’lerin yakını mısınız sorusuna, hayır dediyse de Chauncey Gardiner diye hitap etmesine boyun eğer.

Sorgu evde de sürer. Bir insanın var olması için evli olması, çocukları, iş ortakları, acele bir işi, merak edeni, hiç biri yoktur. İyileşinceye kadar konuk olmasını rica ederler. Kalacağı odada televizyonu görünce rahatlar. Konukluk günlerinde sorulan soruları, televizyonda duyduğu cümle kalıplarıyla yanıtlar. Televizyondakilerin farklı sorulara hangi zaman aralıklarında bekleyip yanıt verdiğine göre, susar, bekletir, düşünüyor gibi yapar. En çok susar, bu ona gizemli bir hava katıyordur. Kazaya uğradığında başına bir şey gelmesini beklediğini söylediğinde şaşırır ev sahipleri. Kaliteli giyimli, spor yaptığı belli olan sağlıklı, genç birinin cümlesini kavrayamazlar. Chance, konuşmak zorunda kalır: Kolay değil efendim, insanın kendine uygun düşen bir yer, içinde huzurla çalışabileceği ve mevsimlerle birlikte ilerleyebileceği bir bahçe bulması. Artık pek fazla fırsat çıkmıyor.  İlk kez beklentilerine ilişkin konuşurken kendinle yüzleşmektedir. Televizyonda… Duraladı ve birden, bütün açıklığıyla durumu gördü. Hiç bahçe görmedim. Ormanlar ve cangıllar gördüm, ara sıra da bir iki ağaç. Ama içinde çalışabileceğim şeylerin gelişmesini görebileceğim bir bahçe. Chance, çalışabileceği işi arıyordu. Necati Tosuner’in cümleleriyle. Oysa: “Tren denizi geçemiyordu. Son istasyondu. Gerçekte, çok daha başka bir nedeni var öyle düşünmenin. Çünkü o istasyon nasıl hiçliğe terk edildiyse, senin de kendinle bırakılacağın bir hiçlik, geldi kapıda.” (5) 

BAHÇELER MÜHÜRLENMİŞTİ

“Felsefe Bahçeleri” mühürlüydü. Yürüyerek yapılırdı felsefe, zihin-vücut idmanı olan felsefeden kapalı kapılar ardında yapılan, doğadan-yaşamdan habersiz felsefeye. Çocukluğumuzun bahçelerine sefertası apartmanlar kondurulmadan önceydi el büyüklüğünde papatyaların konuğu arılar vızıldaşması, ağaç dallarında yapılan barfiks, çarşaflara silkelenen dutların birlikte yenmesi, erik çeşitleriyle dolu cepler, bahçeden bahçeye uzun atlama, yüksek atlama oyunlarında denize ulaşmak. Çiğdem Sezer’in bahçelerine gitmeli: “limonlu kurabiye kokusundan biliyorum/ teneke saksıdaki menekşeden/ buralarda bir ev olmalı/ bir bahçe/ kapı önlerini süpüren bir kadın/ bize gökyüzünden bakıyor (.) kendimi hızla giden trenin penceresinden…/ azıcık gökyüzü bulabilsem anlatacaktım.”(6) Sabahattin Kudret Aksel, hızla giden........

© Edebiyat Burada