menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

“Büyü, borçlan, daral, tekrarla” çözüm…

52 0
28.10.2026

Enflasyondan teknoloji açı­ğına, verimsizlikten gelir adaletsizliğine: Türkiye neden büyümesini kalıcı refaha dönüş­türemiyor?

Türkiye’nin ekonomi tarihin­deki en çarpıcı çelişki, büyüye­memesi değil, büyürken aynı kı­rılganlıkları yeniden üretmesidir. Fabrikalar kurduk, yollar yaptık, ihracatı artırdık; fakat enflasyonu, döviz ihtiyacını, teknolojik bağım­lılığı ve gelir adaletsizliğini kalı­cı biçimde aşamadık. Elli yıl önce döviz darboğazını tartışıyorduk, bugün dış finansmana erişimi ko­nuşuyoruz. Dün hayat pahalılığın­dan yakınıyorduk, bugün satın al­ma gücündeki kayıptan. Sözcük­ler değişiyor; ekonominin temel soruları yerinde duruyor.

Bu tabloyu “Türkiye hiçbir şey başaramadı” kolaycılığıyla açık­layamayız. Dünya Bankası’na gö­re 2002–2022 döneminde yıl­lık ortalama reel büyüme yüzde 5,4 oldu, kişi başına reel gelir iki­ye katlandı. Ancak aynı kurum, 2010’ların ortalarından itibaren verimlilik performansındaki za­yıflamaya dikkat çekiyor. Demek ki mesele büyümenin varlığı kadar kaynağı, niteliği ve devamlılığıdır. Daha çok üretmek değerlidir; aynı kaynakla daha değerli üretmek ise kalıcı refahın temelidir.

1970’lerin petrol şokları ve dö­viz sıkıntısından 1980’lerin dışa açılmasına, 1990’ların kamu fi­nansmanı sorunlarından 2001’in bankacılık reformlarına uzanan süreçte farklı modeller denedik. Sonraki yıllarda küresel likidite, kredi genişlemesi ve iç talep büyümeyi destek­ledi. Fakat her dönemin kazanımlarını koruya­cak kurumsal sürekliliği yeterince sağlayamadık. Ekonomi yönetiminde kısa vadeli rahatlamayı, uzun vadeli dönüşümün yerine koyduğumuzda benzer faturalarla yeni­den karşılaştık.

Enflasyonun ardında, büyümenin içinde biriken sorunlar

Birinci sorun, fiyat istikra­rını kalıcı bir devlet politika­sı hâline getiremememizdir. UNU-WIDER çalışmasındaki dö­nem ortalamalarına göre tüketici enflasyonu 1980–1990’da yüzde 52,1, 1991–2001’de yüzde 74,6 dü­zeyindeydi. TCMB’nin yayımladı­ğı TÜİK verisinde ise yıllık enf­lasyon Eylül 2026’da yüzde 29,73. Dönem ortalamalarıyla tek aylık yıllık oran aynı ölçü değildir; an­cak birlikte bakıldığında fiyat is­tikrarı sorununun kuşaklar bo­yunca sürdüğünü gösteriyorlar.

Enflasyon yalnızca maliyet artı­şından doğmuyor. Üretim kapasi­tesini aşan talep, kur geçişkenliği, bütçe tercihleri, geçmiş enflasyo­na göre fiyatlama ve politika güve­nilirliğindeki aşınma birbirini bes­liyor. Enerji veya gıda şoku fiyatları yükseltebilir; şokun sürekli enflas­yona dönüşmesinde para ve maliye politikalarının tepkisi belirleyici­dir. Çözüm; bağımsız ve hesap ve­rebilir merkez bankası, tutarlı büt­çe politikası, öngörülebilir düzen­lemeler ve rekabetçi........

© Dünya