Tarım üreticileri, eline geçen fi­yatlar enflasyonun kaybını kar­şılamadığı için giderek yok­sullaşıp üretimden cayma noktasına gelirken, nihai tüketiciye kadar olan zincirde hızla artan lojistik maliyetler ve aracılar faktörünün etkisiyle rafta gıda fiyatları el yakıyor. Tarla-market makası son bir yılda daha da açıldı.

Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) açıkladığı çeşitli fiyat endeks­leri, Türkiye’deki gıda enflasyonunun tarladan değil, tedarik zincirindeki ya­pısal bozulmalardan, yüksek sanayi maliyetlerinden ve kronikleşen aracı zincirinden kaynaklandığını matema­tiksel bir netlikle ortaya koydu. Verile­rin ekonometrik okuma ve zaman seri­si analizi, gıda enflasyonunun çiftçiler kaynaklı olmadığını, aksine ürünlerin­den sağladığı gelirdeki artış genel enf­lasyonun altında kalan üretici kesim reel olarak kayba uğrarken, mutfaktaki yangının tarlada değil, fabrikalar ve lo­jistik hatlarında üretildiğini gösteriyor.

Son bir yılda yüzde 7,3 reel kayıp

TÜİK’in Tarım ÜFE'de ağustos so­nu itibarıyla son bir yıldaki artış yüzde 21,91’lik artış, aynı dönemde TÜFE'ye göre yüzde 31,51 olan enflasyonla in­dirgendiğinde, çiftçinin son bir yılda reel bazda yüzde 7,3 gelir kaybına uğra­dığı görülüyor. Tarım ürünleri üretici fiyatlarındaki yıllık artışı gıda enflas­yonu ile kıyaslandığında ise makas da­ha da açılıyor. TÜFE kapsamında gıda harcama grubunda son bir yıldaki fiyat artışı ise yüzde 33,79’la üretici fiyatla­rındakinin yaklaşık 12 puan üzerinde. Üretici fiyatlarının manşet enflasyo­nun çok altında kalmasına rağmen top­tan ve perakende fiyatların hız kesme­den tırmanması, ekonomi literatürün­de “tedarik zinciri makası” ve “hizmet yapışkanlığı” olarak açıklanan yapısal faktörlerden kaynaklanıyor.

Tarlada çöküş, rafta yükseliş

Son bir yılın aylık değişim oranları fiyat mekanizmasındaki kırılmayı net gösteriyor. Tarımsal üretimde hasat bolluğunun yaşandığı Haziran 2026’da tarım ürünleri üretici fiyatları önceki aya göre yüzde 9,02 gibi rekor bir oran­da geriledi. Ancak aynı ay, tüketicinin doğrudan muhatap olduğu Gıda TÜFE endeksi düşmek bir yana yüzde 0,17 ar­tış kaydetti. Bu da gıdanın TÜFE’de­ki yüksek ağırlığı dolayısıyla ilgili ayda manşet enflasyona ciddi bir katkı yap­tı. Benzer bir piyasa anomalisi Ağustos 2026’da da tekrar etti. Çiftçinin tarla­daki satış fiyatı aylık bazda yüzde 0,93 düşerken, market raflarındaki gıda eti­ketleri aylık yüzde 0,22 yükselmeye de­vam etti.........

© Dünya