Türkiye’de tüketimin ağırlık merkezi refah harcamalarından zo­runlu harcamalara doğru kay­maya devam ediyor. Hanelerin harcadıkları para giderek daha büyük ölçüde barınma, ulaşım ve temel ihtiyaçlar tarafından emiliyor. Zorunlu harcamala­rın bütçedeki payının azalma­sı ekonomik refah gösterge­si kabul edilirken, tersine bir trend yaşanıyor.

Türkiye İsta­tistik Kurumu’nun (TÜİK) ül­ke genelinde yaptığı Hane hal­kı Bütçe Araştırmasının 2025 sonuçları çarpıcı bulgular or­taya koydu. Araştırmada ailele­rin tüketim harcamaları kom­pozisyonunda özellikle son üç yılda hem gelir grupları arası hem de harcama alanlarına gö­re devam eden radikal değişim dikkati çekti. Özellikle alt gelir gruplarındaki aileler harcama­larının tamamına yakını evde oturmak, karnını doyurmak ve ulaşım için yapıyor.

Konut-kiranın payı yüzde 29,3’e çıktı

TÜİK’e göre 2024’te 45 bin 344 lira olan hane halkı başına aylık ortalama tüketim harca­ması, 2025’te 64 bin 104 lira­ya; eşdeğer fert başına harca­ma da 23 bin 558 TL’den 33 bin 521 liraya yükseldi. Bu verile­re göre geçen yıl hane halkı ba­şına ortalama tüketim harca­ması 2024’e kıyasla yüzde 41,4, fert başına ortalama harcama da yüzde 42,3 ile yıllık enflas­yonun üzerinde arttı.

Geçen yıl Türkiye genelinde hane halklarının tüketim har­camaları içinde en yüksek payı yüzde 29,3’le ile konut-kira al­dı. Bu harcama grubunun top­lamdaki payı önceki yıla göre 3,3 puan daha arttı. Konut kira­nın 2022’de yüzde 22,4 olan pa­yı dikkate alındığında üç yılda­ki artış yaklaşık 7 puana ulaştı. Toplam tüketim harcamaların­da 2024’te 21,6 olan ulaştırma­nın payı ise geçen yıl 20,5’e düş­tü.

Buna rağmen ulaştırma, aile bütçesinde en büyük ikinci har­cama kalemi olmaya devam etti. Eski yıllarda hane halkı tüketim harcamaları içinde en büyük pa­yı alan gıda ve alkolsüz içecek harcamalarının 2024’te yüzde 18,1 olan payı da 2025’te yüzde 17,3’e geriledi. Buna göre kısmi gerilemeye rağmen 2025 itiba­rıyla ülke genelinde hane halk­larının toplam tüketim harca­malarının yüzde 67,1’le üçte iki­sini bu üç alana yapılan zorunlu harcamalar oluşturdu.

2024’ten 2025’e toplam hane halkı tüketim harcamaları için­de lokanta ve otellerin payı yüz­de 6,6’dan yüzde 6,9’a, eğitimin payı yüzde 1,6’dan yüzde 1,8’e, sigorta ve finansın payı yüzde 0,6’dan yüzde 0,8’e çıktı. Buna karşılık mobilya, ev aletleri ve ev bakım........

© Dünya