Orta Doğu’da gerginlik, çip endüstrisinin derin sıkıntılarını tekrar gündeme ta­şıyor. Son gelişmeler, dünya genelinde sert ekonomik etkilere yol açarken, savaş bölge­sinden çok uzakta olmasına rağmen tüm ül­keleri ve otomotiv üreticilerini etkiliyor. Üreticiler birçok yönden etkilenirken, ener­ji fiyatlarındaki artış, hızla büyüyen yarı ilet­ken ticareti gibi büyük endüstrilerin sorun­suz çalışmasına olanak tanıyan koşulları teh­dit ediyor.

Orta Doğu’da gerginlik ve Hürmüz Boğa­zı’nın kapatılması bu sorunu yaratırken, tar­tışmaları tekrar hammadde ve yerinde üre­tim konularına odaklandırdı. Ülkeler, uzun yıllardır süregelen bir bağımlılığın bir eko­nomi için ne kadar tehlikeli hale gelebilece­ğini görmüş oldu.

Çip ekonomisindeki enerji kısıtlaması

Çip endüstrisi büyük ölçüde ithal fosil ya­kıtlardan, özellikle petrol ve sıvılaştırılmış doğal gazdan (LNG) üretilen elektriğe bağım­lı. Petrol, kömür ve doğal gaz ana hammadde­leri oluşturuyor. Çip üreticileri, ihtiyaç duy­duğu ham petrolün yaklaşık %70’ini Orta Do­ğu’dan ithal ediyor. Bu petrolün neredeyse tamamı Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor.

Petrolün beslediği sektörler arasında dün­ya lideri yarı iletken endüstrisi de yer alırken, enerji ithalat ihtiyacı ile gelişmiş çip üreti­minin elektrik talebi arasındaki uyumsuzluk, ülkelerin yarı iletken liderliğini büyük bir risk altına sokuyor. Ülkeler, temiz enerjiye olan uzun süreli bağlılıklarına rağmen, nük­leer, güneş, rüzgâr ve biyoyakıtlar gibi daha kendi kendine yeten alternatiflere geçişi da­ha fazla düşünmeye başladı ve bu alana yöne­liyor. Orta Doğu tedarikçilerine daha az ba­ğımlı elektrik kaynakları arasında ise kömür hâlâ nükleer enerjiden daha önde yer alıyor.

Ülkelerin enerji talebi, çip üretimini artır­ma çabalarıyla birlikte daha da artacak görü­nüyor. Kore’de inşa hâlinde olan ve 2027’de kısmen açılması planlanan dünyanın en bü­yük çip kompleksi, yapay zekâ odaklı talebin hızlanmasıyla birlikte ülkenin küresel bellek çip üretimindeki hâkimiyetini güçlendirmek için tasarlandı. Bu durum, enerjinin geliş­tirme zorluklarının merkezinde yer aldığını gösteriyor. Kompleksin çalışması için 16 gi­gawatt enerjiye ihtiyaç duyulacak.

Enerji güvensizliğinin küresel sonuçları

Ülkelerin enerji bağımlılığı küresel sonuç­lar doğuruyor. Bellek çip pazarının önemli segmentlerinde lider konumda olan ülkeler­de enerji tedarikindeki aksamalar, küresel teknoloji tedarik zincirlerinde yankı bulu­yor. Küresel yarı iletken pazarında, modern bilişimin temelini oluşturan, yapay zekâ sis­temlerini ve bulut veri merkezlerini destek­leyen, ayrıca akıllı telefonlar, otomobiller ve endüstriyel bilişim sistemleri için kritik olan bellek teknolojileri daha da öne çıkacak.

Yüksek enerji maliyetlerinin gelecekte bir­çok üreticiyi, enerji maliyetlerinin daha dü­şük olduğu ülkelere yönlendirmesi de muh­temel.

Çip üretiminin büyük bir kısmının ülke dı­şında olması, ülkeler açısından ciddi riskler yaratıyor. Yapay zekâ patlaması çip fiyatları­nı tarihî zirvelere taşırken ve büyük teknoloji şirketleri gelişmiş bellek çipleri için çok yıllı sözleşmeler imzalarken, bu durum Hürmüz trafiği kesintiye uğramadan önce bile sektör­de bir kıtlığa yol açmıştı.

Başka bir deyişle, Orta Doğu’da yaşanan gerginlik yeni bir stratejik darboğazı daha da belirginleştirdi: Dünyanın en önemli bel­lek çip üreticileri, jeopolitik açıdan istikrar­sız bölgelerden geçen enerji kaynaklarına ba­ğımlı hâle geliyor.

Üreticiler enerji riskini nasıl azaltabilir?

Üreticiler, ithal fosil yakıtlara olan bağım­lılığı azaltmak için güvenilir yerli enerji kay­naklarını genişletmeli. Yarı iletken ekonomi­leri, enerji politikalarını endüstriyel strateji ve ekonomik güvenlikle uyumlu hâle getir­meli; stratejik deniz ticaret yollarının kesi­şim noktalarında konumlanırken %100 yeni­lenebilir elektrik tedarikine yönelmeli.

Temiz enerji, yalnızca bir iklim politikası olarak değil; aynı zamanda yarı iletken reka­bet gücü ve enerji güvenliği açısından strate­jik bir temel olarak ele alınması gereken bir konu olarak öne çıkıyor.

© Dünya