Dünya tarihinde büyük sıçra­malara baktığımızda ortak bir desen görürüz. Siyasette Churc­hill’in inatçılığı, De Gaulle’ün yal­nız yürüyüşü, Atatürk’ün imkân­sızı zorlayan iradesi; sporda Mu­hammad Ali’nin meydan okuyan dili, Maradona’nın taşkın deha­sı, George Best’in disiplinsiz ama unutulmaz varlığı; sanatta Picas­so’nun formu parçalayışı, Andy Warhol’un sanatı ticarileştirişi ve Dali’nin bizzat kendi hayatını ese­re dönüştürüşü… Bunların hiçbiri “ortalama” karakterler değildi.

Üstadım ve rehberim dediğim Cemil Meriç’in o cesur cümlesi burada hatırlanmalı: “Aydın, sü­rüye katılmayan insandır.” Sürü­ye katılmayan insan bazen toplu­mun vicdanı olur, bazen de top­lumun sinir ucu. Ama hemen her zaman bir etki bırakır.

Dünya tarihi bize defalarca gös­terdi: Sanatta, siyasette, sporda ve düşüncede çoğu zaman oyunu kuranlar, sırayı ve düzeni bozan­lardır. Düzeni sürdürenler siste­mi işletir; fakat yön değiştirenler çoğu kez “çılgın”, “marjinal” ya da “uyumsuz” diye anılanlardır. Bu yüzden büyük dönüşümlerin ar­kasında çoğu zaman alışılmadık karakterler bulunur.

TArihi yazanlar neden hep ‘değişikler’dir?

Modern sanat tarihinde Salva­dor Dali’nin adı yalnızca bir res­sam olarak değil, aynı zamanda bir fenomen olarak karşımıza çıkar. Dali, sürrealizmin en güçlü vitrin­lerinden biri hâline gelmiş ve mo­dern sanatın en tanınan yüzlerin­den biri olmuştur. Eriyen saatle­ri, ok gibi yukarı kıvrılan bıyığı ve hayatını bizzat bir sahneye çevi­ren tavrıyla yalnızca resim üret­memiş, aynı zamanda bir kimlik inşa etmiştir. Onu anlamak için tablolarına bakmak yetmez; taş­kınlıklarına, gösterilerine, skan­dallarına ve kendisini pazarla­ma biçimine de bakmak gerekir. Dalí’nin büyüklüğü sadece iyi re­sim yapmasında değil; dikkat eko­nomisini, imaj yönetimini ve şöh­retin psikolojisini erken dönemde kavramasında yatıyor. Bugün bu­na “kişisel marka” diyoruz. Dalí ise bunu neredeyse bir asır önce yaptı. Sergiye........

© Dünya