Altının onsu düşünce çarşı karıştı. 1970’lere bakınca uzun zamandır al­tına göre düşük kalan petroldü oysa. Sta­gflasyon İzel-Çelik-Ercan şarkısı gibi işte yeniden karşımıza çıkar mı, işte bütün me­sele bu. Powell gitti gidiyor, yerine gelen doğan görünümlü şahin mi yoksa güvercin mi korosuna Fed Miran hemen malzemeyi verdi, piyasaları etkilemeden bilançoyu 2 trilyon dolar daraltabilirlermiş. Bizim ora­larda bir laf vardır, yürü de boyunu görelim diye.

Biraz altın satıp, swapla döviz likidite­ye dönünce ana akım işte yeniden diyerek sahne aldı. Efendim, keşke ons yüksekken satılsaymış, rezervlere dokunulmamalıy­mış, niye altın satılmış, swap hariç net re­zerv şöyle olmuş, vesaire. Oysa daha geçen hafta döviz satılabilir diyen de dövizle pi­yasaya müdahale mi olur diyen de aynı ana akımdı.

Adana merkez, patlıyor herkes

Çok yazdık burada. Rezerv işine hâkim olmayınca, merkez bankacılığı işleyişini ve analitik bilançoyu bilmeyince gereksiz, abartı ve yanlış bir düzlemde gündem olu­şuyor. Dünyada bu kadar tartışılan bir Fed var, bir de bizimki, aynen futbol gibi. Ma­çın süresinden uzun spor programı tartış­ması mı olur?

Öncelikle Federal Rezerv Sistemi bir merkez bankası değildir ve para basma yet­kisi ABD Kongresinde olduğundan Fed’in anayasaya aykırı olduğu tartışması var­dır, bırakın bağımsızlık tartışmasını. New York Fed’in swap işlemlerine bakıldığın­da, swap hattı kurduğu merkez bankala­rı ile milyar dolarlarca işlemi görülebilir. En meşhuru ise İsviçre Merkez Bankası ile UBS-Credit Suisse dönemindeki 60 milyar dolarlık swaptır. Hiç o dönemde SNB için swap hariç net rezerv diye bir hesap, rakam duydunuz mu? Duyamazsınız çünkü böyle bir hesap ve tanım dünyada ve bilimde yok. İsteyen hobi olarak hesaplayabilir tabii ki bizdeki de öyle.

Kaldı ki, hiçbir şey olmasa bile üye olan herhangi bir merkez bankası Bank for In­ternational Settlements ile döviz alım satı­mı, altın swap işlemi de yapabilir. Gelelim döviz satışına. Likidite amaçlı olarak piya­saya dövizle müdahale de edebilir bir mer­kez bankası. Hiç Bank of Japan döviz sata­rak Yen’e müdahale edince bilim dışı diyen bir haber oldu mu? Haliyle altın da satılır. Ayrıca sadece pasifle üretilip havada uçu­şan rakamlar finansa, likidite hesabına, na­kit akımı tablosuna aykırı.

Zerohedge konu edince küreseldeki İr­landalılar konuyu köpürttü. 2010 yılında Dünya Altın Konseyi verileri ile 116 ton altın, 2025 sonunda 616 ton olmuş, üste­lik yıllar itibarı ile bugünkü onsun üçte bi­ri, yarısı kadar ortalama fiyatlarla alınmış. Kaldı ki hazine kâğıdı %60’tan aşağı olma­yan BOJ, BOE, ECB, Fed bilançolarına gö­re rezerv kompozisyonu bizde çok daha iyi.

Nobel anısına İsveç Merkez Bankasın­dan ekonomi ödülü almış Chicago Okulun­dan Friedman gibi Chicago Boys ekono­mistleri Pinochet’ye Şili’de bugünkü Ar­jantin gibi neoliberal reçeteler sunmuştu. Milei’nin en büyük zararı ekonomide sa­dece Arjantin’e yaptıkları değil, “enflasyon her zaman her yerde parasal bir olgudur” gibi Friedman benzeri zehirleri piyasaya önümüzdeki 50 sene boyunca yine sata­cak olması. Merkez bankası zarar etmez­miş, zarar ederse vergilerimizle ödenirmiş. Oysa değerleme hesabında zarar yıllara sa­ri olarak bilançoda taşınabilir, kar ettikçe de azalır. Banque de France, Bundesbank, ECB, Fed 2025 yılı sonunda zarar eden merkez bankaları. Var mı KKM uygula­maları, yok. Bundesbank Başkanı Joachim Nagel açıklaması: “bu muhasebe zararıdır, kar ettikçe azalacaktır, politikamızı etkile­mez, rezervlerimiz altın değerlemesinden dolayı güçlü”. Fed’in tahvillerden kaynaklı trilyon dolara yakın bekleyen zararını veya pandemi sonrasında 2 kere 6 ay civarında bırakın bilanço dışını, swapı, bilanço için­de eksi rezerve düştüğünü kaç kişi biliyor?

Rezevlerin önemsiz olduğu, fazlasının da sıkıntı olduğuna kadar literatürde birçok çalışma var. Guidotti-Greenspan kuralın­da Greenspan borçlar roll etmezse rezerv sorun olabilir der. Suni tartışmalar arasın­da optimum rezerv oranları gibi VAR olsun bu yazı.

© Dünya