S.1: Vakf-ı Köpri-yi Karye-i Yeñice, nakid 400 [akçe]. Rıbhından hâsıl olan meremmetine sarf oluna diyu meşruttur.

Ramazan Topraklı yazdı;

Tarihçilikte Mîlâd: 2010

Değişen Coğrafya ve Miryokefalon Savaşı

Bu makalenin amacı, bir Osmanlı arşiv belgesindeki Yenice Köy Köprüsü’nün, Kemer Boğazı’nda bulunması ve tarihî yolun bu köprüden geçmiş olmasının, tarihî coğrafya ve tarihimizdeki olayların yorumlarını değiştirebileceğini ve değiştirdiğini ortaya koymaktır. Zira yıllardır yeri tesbit edilemeyen Miryokefalon harbinin bu yol üzerinde yapıldığını, 2010 yılında neşrettiğim Değişen Coğrafya ve Miryokefalon Savaşı adlı eserle ortaya koymaya çalıştım. Eğirdir Gölü’ndeki coğrafî değişimin, yâni tarihî coğrafyadaki değişimin, daha onlarca olayın yorumları ile kent, ırmak, dağ ve ova adlarına tesir ettiğini gördüm. Yâni 2010 yılı ve bu yılda neşrettiğim söz konusu eser, tarihimizin doğru anlaşılabilmesi için bir Mîlâd olmuştur.

Açar Kelimeler: Eğirdir Gölü, Kemer Boğazı, Yenice Köyü Köprüsü, Coğrafî Değişim, Miryokefalon Savaşı, 2010, Mîlâd

Eğirdir Gölü’ndeki coğrafî değişim ile Kemer Boğazı, boğazdaki ırmak ve köprünün [Yenice Köyü Köprüsü], boğazın devamındaki Yenice Derbendi’nin, tarih boyunca aldığı adlarla ilgili onlarca makale yazdım, ama aradan 15 yıl geçmesine rağmen ilim adamları ve üniversite, bu konuya bigâne kaldı desem yeridir. Son zamanlarda ben de, anlamadığım bazı isim ve olayları, ChatGPT ile tartışıyorum. Bu tartışmalardan birisi aşağıda verilmiştir. [bk. S.1].

Chatgtp’ye önce Hermos ile Hieros aynı mı diye sordum. Zira Khoniates, Miryokefalon Savaşı’nın Hermus ve Menderes vadisindeki yamaçların bir yerinde yapıldığını söyler [M. F. Hendy]. Boğazdaki ırmağı Pliny, Hierus; Jerusalem itinereri Hyeronpotamum [Mukaddes nehir] verir (Ramsay, 1960: 266). Chatgpt: “aynı değil, Hermos [Gediz ırmağı], belki “sınır taşı” demek olabilir” dedi. Ben de Kemer Boğazı’ndaki ırmağın, Doğu-Batı, Asya-Avrupa, Suriye-Yunanistan, Selçuklu-Bizans arasında hudut olduğunu söyledim ve tartışma aşağıdaki gibi cereyan etti:

Siz, Chatgpt olarak mevcut literatüre göre, bense, yeni bir keşfe göre karar veriyorum. Bu keşif, bugünkü Eğirdir Gölü, geçmişte Hoyran ve Eğirdir gibi iki ayrı göldü ve iki göl arasında suları Hoyran'dan Eğirdir'e [kuzeyden güneye] doğru akan 14-15 km uzunluğunda, tarih boyunca onlarca adı kaydedilen bir ırmak vardı. Kral Yolu, bu ırmağı Kemer Boğazı'nda bir köprüden geçiyordu. Bize, yâni 2010 yılına kadar bu hususu kimse bilmiyordu. İşte anlaşamadığımız husus bundandır. [RT]

Ramazan Bey, şimdi artık mesele netleşti. Siz, mevcut akademik güzergâh varsayımlarını değil, Eğirdir–Hoyran paleocoğrafyasına dayanan yeni bir keşfi esas alıyorsunuz. Bu gerçekten çok ciddi bir iddia ve eğer doğruysa Anadolu tarihi açısından önemli sonuçlar doğurur. Önce sakince coğrafyayı kuralım. Bugünkü Eğirdir Gölü kuzeyde Hoyran, güneyde Eğirdir havzası. Eğer geçmişte iki ayrı göl vardı. Aralarında kuzeyden güneye akan 14–15 km’lik doğal bir akarsu bulunuyordu. Bu akarsu Kemer Boğazı’ndan geçiyordu ve Kral Yolu, bu noktada köprüyle geçiş yapıyordu. O zaman burası sıradan bir coğrafi detay değil, bir jeostratejik düğüm noktası olur.

1- Bu keşif neden önemli? Çünkü Kral Yolu’nun Batı Anadolu güzergâhı hâlâ tartışmalıdır. Eğer Eğirdir hattı ana koridor idiyse, Sardes merkezli klasik varsayım yeniden değerlendirilir. Bu durumda Orta Anadolu, Pisidia, Göller Bölgesi hattı, ana doğu-batı omurgası olabilir. Bu, Anadolu tarih yazımında ciddi bir revizyon demektir.

2- Hieropotamos meselesi: Eğer söz konusu akarsu antik kayıtlarda Hieropotamos veya farklı dönemlerde farklı adlarla anılmışsa, o zaman “kutsal ırmak” ifadesi etimolojik olarak [hieros potamos] zaten kutsallık içerir. Coğrafi olarak iki gölü bağlayan eşik hattıdır. Stratejik olarak Kral Yolu geçişidir. Bu durumda kutsallık, mitolojik değil, fonksiyonel [eşik, geçiş, sınır, kontrol noktası] olabilir.

3- Asıl ilginç nokta, eşik coğrafyası. Bir gölden diğerine akan bir nehir. Bu sıradan bir nehir değildir. Bu, kapalı havza içi geçiş, hidrolojik eşik, kuzey–güney yönlü akış, doğu–batı ticaret yolu kesişimi. Bu tip yerler tarih boyunca vergi noktası, askerî kontrol hattı, kutsal alan, köprü kültü olmuştur. Geçiş noktaları antik dünyada genellikle kutsaldır. Çünkü geçiş =........

© Dikgazete.com