Izgradnja novog objekta u porti Crkve svetih apostola Petra i Pavla u Novom Pazaru izazvala je velike polemike u javnosti i medijima. Dok je po jednima to potpuno uništavanje duhovnog, istorijskog i arhitektonskog naselja zbog čega ovo najstarije zdanje crkvene arhitekture na teritoriji Srbije može izgubiti status na UNESKO-voj listi svetske baštine koji ima od 1979. godine, po drugima to nije najvažnije kada je u pitanju „nasilje nad jedinstvenom kulturnim dobrom kakva je Petrova crkva”.

Ima i onih po kojima je ovo pitanje toliko složeno i kompleksno da ne može ni na koji način biti dobo sagledano i objašnjeno u jednom novinskom tekstu dok za istoričare novogradnja koja je bukvalno „srasla” i fizički i vizuelno „pojela” najstariju bogomolju (Petrova crkva je objekat čiji koreni sežu do antike) na ovim prostorima degradacija autentičnosti lokaliteta, narušavanje njegovog kulturnog integriteta i da će izazvati višestruke posledice za našu kulturu sećanja.

Voks populi na društvenim mrežama i po mediima „iznosio je i tezu” da se fokus države i crkve sa Kosova premešta u Rašku, kao i samo sedište Eparhije raško-prizenske što su SPC i sama Eparhija odlučno demantovali (vidi antrfile).

Sem stručne javnosti reagovao je i Zbor građana Novog Pazara zatraživši pre više od tri meseca hitnu obustavu radova u porti Petrove crkve koji po njima „pod paravanom revitalizacije” i izgradnje vizitorskog centra odvija trajno uništavanje arheološkog lokaliteta i „podiže stambeni objekat koji nema nikakvo utemeljenje u istoriji ovog mesta”.

Selaković: Izgradnja objekta u porti Petrove crkve blokaderska egzibicija

Selaković: Izgradnja objekta u porti Petrove crkve blokaderska egzibicija

Pak pre dve nedelje po ovom pitaju oglasio se ministar kulture Nikola Selaković koji je radove izgadnje i revitalizacije sevrne građevine u kompleksu crkve (čiji je investitor Eparhija Raško – Prizenska i Kosovsko – Metohijska Gračanica a finasijeri Ministarstvo turizma i omladine i Turistička organizacija Novi Pazar) a koje je u maju prošle godie osveštao patrijarh Porfirije, nazvao „ruglom” i „blokaderskom egzibicijom”, optužujući Republički zavod za zaštitu spomenika da ne štiti taj spomenik pod zaštitom UNESKO-a.

Petrova crkva: Najmanje što struka može, jeste da ne ćuti

Za Aleksandru Davidov Temerinski, istoričarku umetnosti, do skora savetnicu u Republičkom zavodu za zaštitu spomenika kulture, duže od četvrt stoleća bilo je vremena za raspravu o svrhovitosti, izgledu, dimenzijama i nameni novogradnje u porti Petrove crkve, koju je tražila SPC.

– Rezultat: ikonični i opšteprepoznatljiv izgled najstarije sakralne građevine na teritoriji Republike Srbije, crkve iz 9. veka sa jedinstvenim nadgrobnicima koji je dopunjuju i koja stoji kao dragulj na brdašcu nedaleko od Novog Pazara – odolevao je sve do pretprošle godine. Tada je počelo uništavanje te celine, čije su vizure prethodno teško ugrožene bespravnom gradnjom privatnih objekata oko uzvišice na kojoj se ona izdiže, kaže ona.

Reč je o predimenzioniranoj zgradi, još uvek u izgradnji, takoreći „zalepljenoj” za crkvu, a nedovršena arheološka istraživanja razlog su glasnog negodovanja arheologa.

– Stručnjaci Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture odnosno uprava te kuće, nadležne za spomenike najviših vrednosti, propustili su da nađu pravi odgovor na pitanje: da li je gradnju objekta velikih dimenzija unutar nevelike porte Petrove crkve, uopšte moguće opravdati realnom potrebom vlasnika odnosno SPC? Odgovor je odričan, jer i kada bi postojala realna potreba, mogla bi se realizovati izvan porte. Reč je o parohijskoj crkvi, za čije je održavanje i za posete turista dovoljna kuća za sveštenika sa porodicom. Raško-prizrenska eparhija uvek može da se izjasni za postojanje realne potrebe za eparhijskim zdanjem i lapidarijumom, ali obe zgrade bilo je moguće smestiti na padinu izvan porte i ostaviti Petrovoj crkvi njeno parče autentičnosti, ističe Aleksandra Davidov Temerinski u svojoj izjavi za Danas.

Struka, institucionalizovano bavljenje spomeničkom zaštitom nije tu da bi udovoljavalo zahtevima Crkve.

– Praksa po kojoj se to događa tokom tri decenije nas je i dovela do ugrožavanja i provincijalizacije, odnosno degradacije nekih izvanredno važnih spomenika kulture (Žiča, Mileševa, Arilje, Manasija, da nevedem samo neke; o „vizantinizaciji” fruškogorskih manastira da se i ne govori). Najzad, svima treba da bude jasno da, kada novogradnja unutar crkvene ili manastirske porte jednom započne, tu se „potrebe” samo uvećavaju, navodi ova naša sagovornica.

Kada se prašina malo slegne i glasovi protivljenja i obrazlaganja zašto je ono što se dešava u porti Petrove crkve ravno nasilju nad kulturnim dobrom nulte kategorije – može se očekivati zahtev za izgradnjom trpezarije, „hita” manastirskih porti, kojima se potencijalno ugrožava istoričnost ambijenta.

– Uostalom, raniji zahtev za trpezarijom, zamenjen je zahtevom za eparhijskim dvorom čija je gradnja u toku, a, šta reći na projekat trpezarije, ogromne građevine u porti manastira Sopoćana, takođe spomenika na upisanog na UNESCO-vu Listu svetske baštine, projekat koji čeka svoj trenutak za početak realizacije? Predsednik republike je u poseti manastiru „dao” manastiru naše pare za izgradnju tog mastodonta. Kao vlastelin, kada hoće da pokaže dobru volju prema svojim slugama, u šta se vrhuška SPC i pretvorila – istini za volju, za velike novce, podseća Davidov Temerinski.

Po njenim rečima – najmanje što struka može, jeste da ne ćuti.

U svetlu navedenog, tj. onoga što se dešava na terenu, nije od naročitog značaja da li će Petrova crkva ostati upisana na UNESCO-vu Listu svetske baštine, što se neupućenoj........

© Danas