“Kanıtlanmış petrol rezervleri” kavramı, uzun yıllar enerji ekonomisinin teknik bir dayanağı olarak kabul edilmiştir. Ancak özellikle OPEC üyesi ülkelerde bu kavram, zaman içinde jeolojik bir ölçüm olmaktan çıkarak siyasi ve jeopolitik bir araca dönüşmüştür. Venezuela’nın 2011 sonrasında dünyanın en büyük kanıtlanmış petrol rezervine sahip ülke olarak ilan edilmesi, bu dönüşümün en çarpıcı örneğidir.

Bu yazı, Venezuela’nın rezerv artışını teknik gerekçelerden ziyade rezerv şişirme (reserve inflation), OPEC içi güç dengeleri ve jeopolitik söylem bağlamında ele almakta, Irak ve Kuveyt ile karşılaştırmalı bir analiz sunmaktadır. Son bölümde ise ABD’nin Venezuela’ya yönelik müdahalelerinin petrol eksenli olup olmadığını tartışılmaktadır.

Rezerv Şişirme: Teknik Tanımdan Politik Enstrümana

Teoride “kanıtlanmış rezerv”, mevcut teknoloji ve ekonomik koşullar altında çıkarılabilirliği yüksek olasılıkla teyit edilmiş petrol miktarını ifade eder. OPEC pratiğinde ise bu tanım üç nedenle esnekleşmiştir:

Bu yapı, rezerv rakamlarını jeolojik bir gerçeklikten çok stratejik bir beyana dönüştürmüştür.

Venezuela: Rezerv Artışının Sayısal ve Yapısal Analizi

Venezuela’nın kanıtlanmış petrol rezervleri 2000’lerin başında yaklaşık 75–80 milyar varil seviyesindeydi. Önce Chavez tarafından 2011’de bu rakam 211 milyar varile, 2013 sonrasında ise Maduro tarafından 303 milyar varile yükseltildi. Bu artışın belirleyici özelliği, yeni keşiflere dayanmamasıdır.

Rezerv artışı, Orinoco Kuşağı’ndaki ekstra ağır petrolün sınıflandırmasının değiştirilmesiyle sağlanmıştır. Bu petrolün temel özelliklerini sıralamak gerekirse öncelikle API gravitesinin 8-10 seviyesinde olduğunun altını çizmemiz gerekir. Yani çok yüksek viskoziteye sahip ağır petroldür. Bu tip petrollerin üretimi ve lojistiği yoğun seyreltici kimyasallara (diluent) bağlıdır ve Venezuela bu kimyasallarda ithalata bağımlı bir ülkedir.

Diğer yandan bağımsız enerji danışmanlık şirketlerinin analizlerine göre, Venezuela’nın ilan ettiği 300 milyar varillik rezervin yalnızca 50–60 milyar varili mevcut veya öngörülebilir ekonomik koşullarda çıkarılabilir durumdadır. Diğer yandan, kalan rezervin 240 milyarlık kısmının üretimi varil başına yaklaşık 85-90 dolara mal olmaktadır ki mevcut petrol fiyatlarına bakıldığında üretimin fizibil olmadığı açıkça görülmektedir. Bu da resmî rezervlerin yaklaşık ’inin fiilen kilitli (stranded) olduğu anlamına gelir.

Rezerv–Üretim Paradoksu

Rezerv rakamları hızla artarken Venezuela’nın petrol üretimi dramatik biçimde gerilemiştir:

• 1970’ler: ~3,5 milyon varil/gün
• 2012: ~2,4 milyon varil/gün
• 2020: ~600–700 bin varil/gün
• 2025: ~900 bin – 1 milyon varil/gün

Bu tablo, rezerv büyüklüğü ile enerji gücü arasında otomatik bir ilişki olmadığını açıkça göstermektedir. Venezuela’da rezerv şişirme, üretim kapasitesindeki çöküşü telafi eden algısal bir araca dönüştürülmek istenmiştir. Burada en önemli sebep, 2002-2003 döneminde Venezuela devlet şirketi PDVSA’nın orta ve üst kademe yöneticilerinin Chavez dönemi millileştirme pratiklerine muhalefetleri nedeniyle greve gitmeleri ve grev neticesinde o dönemde yaklaşık 35.000 kişi istihdam eden şirketin neredeyse kadrolarının yarısının, karar alıcı ve teknik know-how sahibi personelin de neredeyse tamamının şirketle ilişiğinin........

© Daktilo1984