menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Çocukların gözüyle Cumhuriyet

29 0
29.10.2026

29 Ekim 1923 akşamı Meclis’te hareketli bir ana tanıklık edilir. Anayasanın ilk maddesi olan “Türkiye Devleti’nin yönetim şekli cumhuriyettir” ifadesi 20.30’da kabul edilirken milletvekilleri de hep bir ağızdan “Yaşasın Cumhuriyet” diye haykırır. Aynı anlarda Ankara Kalesi’nde 101 pare top atışı ile Cumhuriyetin ilanı duyurulur. O günün tanığı tarihçi Enver Behnan Şapolyo da Ankaralı esnafın dükkânlarına bayraklar astığını, Ankaralıların bayraklarla Meclis’e yürüdüğünü, çocuklara da bayramlıklarının giydirilip ellerine Türk bayraklarının verildiğini anlatır. O gün Ankaralılar Meclis’in önünde Cumhuriyeti kutlar.

‘CEYHUN’UN GÖZÜYLE CUMHURİYET’ 

O günün tanığı Ceyhun (Atuf Kansu) adındaki bir çocuktur. Cumhuriyetin ilanına tanıklık ederken o güne ilişkin “Olağanüstü şeyler oluyordu” cümlesini kurar ve Ankara Kalesi’ndeki top seslerine kulak kabartır. “Ne oluyor ne bitiyor demeye kalmadan Ankara Kalesi’nin oralardan bir gümbürtü geldi. (...) O gece bir şenlik, bir bayram gecesiydi” diye anlatır. Ayrıca yaşadıkları Ankara evinin avlusunda Mazhar Müfit Bey’in eşi İclal Hanım ile aile dostlarının havaya ateş ederek Cumhuriyeti kutladığını aktarır.

‘ORHAN’IN GÖZÜYLE 1933 KUTLAMALARI’ 

Cumhuriyetin “Onuncu Yılı” ise daha özel bir kutlanır. Bunun için de bir bütçe ayrılır, haftalar öncesinde çalışmalar başlatılır. Ziraat Bankası’ndan İş Bankası’na Meclis binasından Ankara Garı’na kadar Ankara’daki yapılar süslenir. Yurtdışından konuklar davet edilirken Sovyet General Voroşilov için Ankara Garı’nda Rusça “Hoş geldiniz” yazılır.

Etkinliklerin kalbi de Hipodrom olur. Devlet erkânının hazır bulunduğu tribünlerde yabancı temsilciler de yer alır. Sovyet rejisör Sergey Yutkeviç bu anları filme alarak “Türkiye’nin Kalbi Ankara” adıyla bir belgesel olarak yayınlar. O günün tanığı dört yaşındaki Orhan (Karaveli) da kutlamaları kaleme alan belki de tek çocuktur. Yıllar sonra o anları şöyle anlatır:

“Ana caddelere tak-ı zaferler kuruluyor, her taraf bayraklarla süsleniyordu. Evlerin de ışıklarla donatılması beklendiğinden hemen herkes seve seve işe koyulmuştu haftalar öncesinden. Babam da bir elektrikçi getirerek evimizin istasyona bakan önyüzüne sıra sıra renkli ampuller dizdirmişti. Bayrama günler kala biz büyük bir keyifle bunları yakan düğmeyi çevirince komşularımız hayran olmuş ve ertesi gün aynı elektrikçiyi çağırtarak onlar da evlerini........

© Cumhuriyet