Savunma hakkı, adil yargılanma hakkının merkezinde yer alan ve hukuk devletinin varlığını görünür kılan temel güvencelerden biridir. Bu hak, yalnızca sanığın kendisini ifade edebilmesi anlamına gelmemekte; aynı zamanda diyalektik bir süreç olan yargılamada, iddia, savunma ve hüküm arasındaki dengeyi sağlamaktadır. Savunma hakkı, yargılamalardaki keyfiliğe karşı geliştirilmiş en önemli güvencedir. Adaletin eski Mısır ve antik Yunan’dan beri terazi simgesiyle temsili de adaletin ancak suçlama ve savunma arasındaki dengeyle sağlanacağına işaret etmektedir.

Hukukun çağdaş anlamda kurumsallaşmaya başladığı Roma’da savunma hakkı ve buna bağlı olarak avukatlık mesleği belirgin biçimde gelişmiştir. Bu durum bize, hukuk geliştikçe savunma hakkının da geliştiğini göstermektedir. Dönemin ünlü avukatı Cicero, bugün dahi savunmanın örnek avukatı olarak gösterilmektedir. Savunma hakkı dendiğinde antik Yunanda Anaksagoras ve Sokrates yargılanmalarını anmadan geçemeyiz. Yaklaşık 2 bin 500 yıl önce yapılan bu yargılamalarda kalabalık yargıçlar kurulu Anaksagoras’ı savunan Perikles’i ve kendisini savunan Sokrates’i sözünü kesmeden dinlemiştir. Bu yargılamalar, savunma hakkına verilen önemin çarpıcı örnekleridir.

Buna karşılık, insanlık tarihinin karanlık dönemlerinde, özellikle ortaçağ engizisyon mahkemelerinde, insanlar kendilerini savunamadan ağır cezalara çarptırılmışlardır. Gerek kendi tarihimiz gerekse dünya örnekleri, olağanüstü dönemlerin olağanüstü mahkemelerinde, savunmaya önem vermeyen, dönemin siyasal iradesine uygun sonuçlar doğuran mizansen yargılamalar sonucunda verilen cezaları ve yapılan uygulamaları, “utanç verici” örnekler olarak anımsamaktadır.

ADİL YARGILANMA HAKKI 

Bu nedenle, günümüzde ulaşılan adil yargılanma hakkı, uzun ve sancılı tarihsel geçmişin deneyimlerine bağlı olarak geliştirilmiş temel bir insan hakkıdır. Bu hakkın amacı, yargılamanın yalnızca usulen yürütülmesini değil, aynı zamanda hakkaniyete uygun, dengeli, tarafsız ve denetlenebilir biçimde sonuçlandırılmasını sağlamaktır. Adalet artık yalnızca yargılamanın sonucunda verilecek kararda değil, karara götüren süreçte de aranan bir olgudur. Bu nedenle yargılama, suçlama karşısında sanığa etkili bir savunma olanağı sağladığı ölçüde meşruluk kazanmaktadır.

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 6. maddesi; bir suç isnadı altında bulunan herkesin suçluluğu yasayla sabit oluncaya kadar masum sayılmasını, savunmasını........

© Cumhuriyet