menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Aşı ve güvensizliğin analizi - Bekir Kocazeybek

53 0
26.10.2026

Geçen gün 24 Ekim Dünya Çocuk Felci günüydü. Bilim insanı virolog J. Salk’ın 1952’de geliştiridiği ve kas içine uygulanan inaktif çocuk felci aşısı ile 1960’larda Albert Sabin’in geliştirdiği ağızdan alınan Sabin canlı (atenüe) aşısı 5 yaş altı çocuklarda başarı ile uygulanmaktadır.

Çocuk felci, özellikle merkezi sinir sistemini etkileyen ve bazı hastalarda kalıcı felce neden olan bir hastalıktır. Hastalık aşılama ile küresel ölçekte yüzde 99’dan daha fazla azalmıştır. Türkiye’de ise son çocuk felci vakası Kasım 1998’de saptanmıştır.

Çocuk felci aşıları, çiçek hastalığının dünya çapında ortadan kaldırılması ve Covid19 pandemisinde hastalık yükünün azaltılması, aşılamanın halk sağlığı açısından önemini ortaya koyan başlıca örneklerdir. Ancak bilimsel başarılara karşın aşılara yönelik güvensizlik ve aşı reddi varlığını sürdürüyor. Üstelik günümüzde dijital iletişim araçlarının yaygınlaşmasıyla bu güvensizlik yeni boyutlar kazanıyor.

Aşıların tarihsel gelişimi incelendiğinde bilimsel ilerleme ile toplumsal güven arasında inişli çıkışlı bir ilişki görülüyor. Bu süreç dört dönemde ele alınabilir:

- Deriye erken inokülasyon ve bilim öncesi (18. yüzyıl öncesi ve sonrası): Bu dönemin en yıkıcı ve ölümcül hastalığı olan çiçek hastalığından korunmak amacıyla Çin, Güney Asya, Osmanlı İmparatorluğu ve Britanya gibi farklı coğrafyalarda variolasyon yöntemi uygulanıyordu. Bu yöntemde sağlıklı kişilere çiçek hastalığı geçirenlerin lezyonlarından alınan materyal aktarılıyordu. Daha sonra Edward Jenner’ın vaksinasyon (insan çiçek deri lezyonları yerine inek çiçeği deri lezyonlarının uygulanması) yaklaşımı, hastalıktan korunmada yeni bir dönemin başlangıcı oldu. Bu dönemde aşı güvensizliği veya reddinin temelinde hem tıbbi hem de dini kaygılar ön sıradaydı. 1853’te Birleşik Krallık zorunlu aşı yasası çıkarmış, buna karşın “Kişisel özgürlükler kısıtlanıyor” iddiası ile aşı reddi muhalefeti gelişmiştir.

- Kurumsallaşma, bilimsel yaygınlık ve........

© Cumhuriyet