Dana 31. marta 2013. godine, Aleksandar Dugin, filozof „ruskog svijeta“ i Putinov propagandista, posjetio je Fridriha Vilhelma fon Hermana, nekadašnjeg bliskog saradnika i privatnog sekretara Martina Hajdegera. Na Jutjubu su dostupni snimci tog susreta, koji je u „filozofskoj javnosti“ tumačen kao svojevrsno hodočašće.

Dugin je tom prilikom, može se reći, pokušao da iz prve ruke dopre do interpretacije Hajdegerove kasne misli, posebno ideje o „nagovještaju dolaska posljednjeg Boga“ – ne hrišćanskog, metafizičkog Boga, s kojim je Hajdeger raskinuo još 1911. godine. U tom smislu, susret se može čitati kao nastavak jedne dugotrajne evropske filozofske tradicije, u kojoj se znanje prenosi kroz lične linije učeništva – ono što bi se u drugim kontekstima, primjerice hinduskom, moglo nazvati sampradaja.

Ono što je ovdje zanimljivo nije samo Dugin kao figura, nego kontinuitet jednog obrasca: rusko intelektualno „hodočašće“ u njemačku filozofiju. Od Kanta i Hegela, preko Marksa i Ničea, pa sve do Hajdegera, ruska i postsovjetska misao često usvaja njemačke filozofske strukture. To usvajanje nije neutralno. Ono se odvija kroz selektivno izdvajanje elemenata koji se mogu uklopiti u postojeće ruske ideološke narative. Ipak, nije sasvim jasno da li je riječ o svjesnoj strategiji ili o dugoročnom obrascu kulturne recepcije koji nastaje kroz istorijske okolnosti.

U savremenom kontekstu, Hajdeger se u određenim ruskim krugovima čita i kroz tzv. „Crne bilježnice“ (Schwarze Hefte), što dodatno pojačava političku i ideološku tenziju njegovog kasnog mišljenja. Međutim, važno je naglasiti da se ovdje ne radi samo o recepciji jednog filozofa, nego o širem obrascu kulturnog preuzimanja i preoblikovanja filozofskih sistema u političke narative. 

Sličnu strategiju primjećujemo i kod Kine. Razlika je u tome što se Komunistička partija Kine eksplicitno i institucionalno poziva na marksističko-lenjinistički okvir kao legitimacijsku osnovu. To se posebno vidi u načinu na koji se ideološki okvir ne tretira samo kao naslijeđe, nego i kao instrument političkog i ekonomskog pozicioniranja. Predanim radom na ekonomskoj „bazi”, koja je ideološki već definisana, KPK prijeti da ovlada globalnom kulturološkom „nadgradnjom” – i to ne uprkos tom nasljeđu, nego upravo kroz njega i njegovo strateško projiciranje prema van.

Za razliku od Njemačke, koja se u velikoj mjeri udaljila od političkih čitanja Hajdegera i marksističke tradicije i ugradila sebe u demokratski projekat Evropske unije, Rusija i Kina i dalje aktivno „iščitavaju“ Marksa i Hajdegera.

Na koncu, primijetićemo da se u ruskoj intelektualnoj tradiciji, a djelimično i u kineskoj, nakon procesa preuzimanja i preoblikovanja, izvorni kulturološki okvir  – u ovom slučaju njemački –  često retroaktivno prikazuje kao neprijateljski.

Rusi, Srbi i Njemačka kao prostor paradoksa

I u Srbiji se sličan obrazac može uočiti u recepciji Duginovog nacionalnog projekta „ruskog svijeta“. U crkveno-nacionalnim, tzv. „svetosavskim“ političkim krugovima, Dugin se ne čita kao tek jedan od autora, nego kao svojevrsni........

© BUKA Magazin