menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Esra Kahya’nın “Bir İntihar Çok Ölüm” Romanı Üzerine: Bu Kambur Kimin?

27 0
19.10.2026

Edebiyatta ölüm çoğu zaman hayatın nihai sınırı, geride kalanlar içinse aşılması güç bir yas eşiği olarak belirir. Esra Kahya’nın Tanpınar’a ithaf ettiği Bir İntihar Çok Ölüm anlatısı ise daha ilk sayfalarında bu alışılmış sınırı yerinden eder. Roman, otuz beş yıllık bir kâbusa kendi iradesiyle son veren kambur ve çirkin genç kız Acibe’nin intiharıyla başlar. Fakat romanı sıradan bir intihar anlatısından ayıran asıl özellik, Acibe’nin ölümünün nasıl anlatıldığıdır. Ölüm haberini bir tanıktan, bir günlükten, bir anı defterinden ya da üçüncü tekil şahıs anlatıcısından öğrenmeyiz. Ölenin kendisi, kendi ölümünü anlatmaktadır. Üstelik bunu büyük bir trajik patlamayla değil, ironik, yer yer alaycı ve şaşırtıcı ölçüde soğukkanlı bir sesle yapar. Bu tercih, romanın bütün yapısını belirleyen temel bir anlatı hamlesidir. Çünkü Acibe yalnızca ölmüş bir karakter değildir; ölümünden sonra da anlatmaya, gözlemlemeye, hatırlamaya ve yaşayanların dünyası hakkında hüküm vermeye devam eden bir sestir. Böylece ölüm, anlatının dışına çıkarılan bir son olmaktan kurtulur ve bizzat anlatının kurucu ilkelerinden birine dönüşür. Bir İntihar Çok Ölüm adının işaret ettiği çoğulluk da burada anlam kazanmaya başlar. Romanda yalnızca Acibe’nin ölümü yoktur. Birbirini tüketen aşklar, gerçekleşememiş hayatlar, bastırılmış hakikatler, aile içinde ölüme terk edilmiş ilişkiler ve nihayet insanların kendi üzerlerinde taşıdıkları görünmez yükler de birer tür ölüm biçimine dönüşür.

Acibe’nin ölümünü kendi ağzından anlatması, aynı zamanda romanın gerçeklikle kurduğu ilişkinin niteliğini de belirler. Bu bakımdan Kahya’nın, Gabriel García Márquez’le kurduğu estetik akrabalık dikkat çekicidir. Roman, büyülü gerçekçiliğin temel imkânlarından biri olan olağanüstü olanı olağan anlatı düzeninin içine yerleştirme yöntemini kullanır. Burada büyülü olan, gerçekliğin karşısında duran fantastik bir unsur değildir; tersine, gerçeğin daha görünür hale gelmesini sağlayan bir anlatım aracıdır. Ölü bir genç kızın tabuttan konuşması, romanda şaşkınlık yaratması gereken olağanüstü bir olay olmaktan çıkar; Acibe’nin yaşarken söyleyemediklerini ölümden sonra söylemesinin doğal yolu haline gelir. Bu nedenle romanın büyülü gerçekçiliği, gerçeklikten kaçıştan çok, gerçekliğin üzerindeki örtüyü kaldırma işlevi görür. Ancak Márquez tarzı büyülü gerçekçilik eserde iddialı bir hamle olarak öne çıksa da romandaki “ölünün konuşması” motifi bazen organik bir varoluşsal zorunluluktan ziyade, mahir bir teknik oyun gibi hissedilir. Acibe’nin tabuttan yaptığı uzun sololar, etrafı gözlemlemesi ve kişilere dair yorumları ilerleyen bölümlerde baştaki etkisini kısmen yitirerek sıradan bir iç monolog konvansiyonuna dönüşmenin sınırına yaklaşır. Büyülü olanın gerçeğe içkin kılınmasındaki o kıl payı denge, metnin genelindeki tek tip söylem yüzünden zaman zaman zorlama bir edebi süse dönüşme riskini de barındırır. Gerçi yazarın bu riski büyük oranda bertaraf ettiğini söylemek de mümkün.

Acibe’nin ölümünü anlatan sesi, romanın en çarpıcı paradokslarından birini oluşturur. “Öldüm işte. Otuz beş yıl süren bir kâbustan uyanmak için bunu yapmak zorundaydım ve yaptım. Pişman mıyım? Belki, biraz…Yaşayan her insan kadar pişman ve ölen her insan kadar eksik işte.” (s. 186) Bu cümlede özellikle “ölerek uyanmak” düşüncesi dikkat çekicidir. Ölümün uyanış, yaşamın ise kâbus olarak tanımlanması, alışılmış varlık hiyerarşisini tersine çevirir. Acibe için yaşamak, dünyaya katılmak değil; dünyada sürekli olarak dışarıda bırakılmak anlamına gelmiştir. Ölüm ise ilk kez bu dışlanmışlığın sona erdiği, bedenin ve toplumun ona yüklediği anlamlardan kurtulduğu bir eşik haline gelir. Dolayısıyla intihar burada yalnızca yaşamdan vazgeçme eylemi olarak değil, dayanılmaz bir varoluş biçiminden çıkış olarak da okunabilir. Heidegger’in Varlık ve Zaman’da geliştirdiği “ölüme-doğru-varlık” kavrayışı bu noktada romana bir düşünsel arka plan sağlayabilir. Ancak romanı doğrudan Heidegger’in ontolojisinin edebî bir karşılığı olarak görmektense, iki farklı ölüm deneyiminin karşı karşıya getirilebileceği bir yorum alanı açmak daha verimli olacaktır. Heidegger açısından ölüm, Dasein’ın başkasına devredilemeyen, kendi varoluşunu sınırlandıran en öz olasılığıdır. Kahya’nın romanında ise paradoksal biçimde, Acibe’nin anlatıdaki sesi ölümden sonra kesilmez. Böylece ölüm, anlatısal düzeyde suskunluk değil, konuşmanın başka bir biçimine dönüşür. Ölüm burada Dasein’ı sonlandırmaz.

Burada Márquez bağlantısı da daha belirgin hale gelir. Kahya’nın yaptığı şey, Márquez’in anlatılarında görülen ölüm ile yaşam arasındaki geçirgenliğe benzer biçimde, ölümün mutlak bir anlatı sonu olmasını engellemektir. Ancak bu noktada, bunu birebir bir etkilenme ilişkisi olarak tanımlamadığımı, iki yazar arasında bir estetik yakınlık bulunduğunu söylemek için kullandığımı söylemeliyim. Kahya’nın romanında ölü, hikâyeden çıkarılmaz; aksine hikâyenin en ayrıcalıklı anlatıcısına dönüşür. Acibe’nin ölümünden sonra arkasından söylenen “Bu dünyadan kimseye çarpmadan yürüyüp geçmiş kambur bir kız gidiyordu.” (s. 252) cümlesi de bu nedenle romanın merkezindeki trajediyi yoğunlaştırır. Acibe bütün hayatı boyunca başkalarının bakışının nesnesi olmuş, bedensel farklılığı onun kimliğinin önüne geçirilmiş, fakat buna rağmen kimseye zarar vermemiştir. Onun “kamburu” görünürdür; diğerlerinin kamburları ise görünmezdir. Romanın temel ironisi de burada ortaya çıkmış olur.

Dört kadın bir kambur

Romanın aile ilişkileri ilk bakışta bir melodramın karmaşık akrabalık ağı gibi görünebilir. Ancak bu ilişkiler ağı, yalnızca olay örgüsünü karmaşıklaştırmak için kurulmuş değildir. Tam tersine, romandaki hemen bütün karakterlerin taşıdığı görünmez yükün ortaya çıkmasını sağlar. Nazenin görünüşte Meskür ile Müsemma’nın kızıdır. Fakat daha sonra onun, Meskür’ün evlenmeden önceki sevgilisi Tijen’den dünyaya geldiği anlaşılır. Aile Tijen’i gelin olarak kabul etmediği için Nazenin, Müsemma’nın evlatlık aldığı çocuk olarak büyür. Acibe’nin hikâyesi ise bu çapraz ilişkiyi daha da karmaşıklaştırır. Başlangıçta Meskür’ün kızı olduğu düşünülen Acibe’nin, aslında Müsemma’nın gizli sevgilisi Turan’dan olduğu ortaya çıkar. Böylece aile, görünürdeki soy bağlarıyla gerçek soy bağlarının birbirinden ayrıldığı, sevgi ve sorumluluğun ise neredeyse hiçbir zaman olması gereken yerde bulunmadığı bir yapıya dönüşür. Meskür, Tijen’i sever, fakat onunla evlenmesine ailesi izin vermez. Müsemma ile yaptığı evlilikte aradığı sevgiyi bulamaz ve giderek içkiye sığınır. Şiir, onun hayatındaki tek gerçek sığınak haline gelir. Kendi çapında tanınan bir şair olsa da tam anlamıyla büyük bir şöhrete ulaşamaz. Bu noktada Meskür’ün trajedisi yalnızca sevdiği kadına kavuşamamak değildir; aynı zamanda kendi hayatının sorumluluğunu taşıyamayarak acısını içkiyle uyuşturmasıdır.

Müsemma ise bunun tam karşısında duran bir karakterdir. O, anneliği bile isteyerek reddeder. “Ben iyi bir anne değilim. Hiç de olmadım. Olmayı dahi istemedim. Anne olarak dünyaya gelmedim. Bir kadın olarak doğdum. Hakkını da vereceğim.” (s. 184) der. Bu cümle, karakteri basitçe “kötü anne” olarak tanımlamaktan daha karmaşık bir yere taşır. Müsemma kendi bencilliğinin farkındadır ve onu gizlemek yerine savunur. “Kimsenin yerine üzülmeyeceğim.” (s. 185) sözü de bu tutumun devamıdır. Bu nedenle Müsemma’nın Acibe’ye karşı ilgisizliği yalnızca annelik görevini yerine getirememe değildir; kendi arzularını başkalarının hayatlarından üstün tutan bilinçli bir varoluş tercihidir. Hayatının merkezinde Turan vardır. Kocasını sevmemiş,........

© Birikim