Geçen hafta Bonnie and Clyde üzerine yazarken Arthur Penn’in New York sanat çevrelerinden söz etmiştim. O bölüm beklediğimden fazla ilgi gördü. Sanırım bunun nedeni yalnızca sinema merakı değil. Hepimizin sezgisel olarak hissettiği, entelektüel bir huzursuzluk var.

Bir zamanlar sanatçılar birbirlerine daha yakındı. Bu yalnızca romantik bir nostalji duygusu değil. Gerçekten de yakınlardı. Aynı mahallelerde yaşıyor, aynı barlara gidiyor, aynı masalarda tartışıyor, birbirlerinin işlerine hoyratça ama sevgiyle karışıyorlardı. Bir ressam bir müzisyenin albüm kapağını çiziyor, bir yönetmen arkadaşının filminde cameo yapıyor ya da ışık şefliğini üstleniyor, bir fotoğrafçı bir grubun afişlerini hazırlıyordu. Sanat yalnızca üretilen bir şey değil, yaşanan kolektif bir hayat biçimiydi. Bugün ise kültürden söz ederken çoğu zaman yalıtılmış bireylerden söz ediyoruz. Büyük yönetmenler, dâhi müzisyenler, yalnız yazarlar… Oysa sanat tarihi biraz daha dikkatli incelendiğinde, başka bir şey görülüyor. Büyük kültürel patlamaları yalnızca insanlar yaratmaz. Şehirler, sokaklar ve binalar da yaratır. 70’lerin sonu ve 80’lerin başındaki New York bunun en sahici küresel örneklerinden biri. Bugün dünyanın en pahalı metropollerinden biri olan New York’un merkezi o yıllarda fabrikaların kapandığı, binaların terk edildiği, suç oranlarının yüksek olduğu tekinsiz bir yerdi. Ama tam da bu yüzden sanatçılar için yaşanabilir bir fukaralık vahasıydı. East Village’da ya da Lower East Side’da insanlar birkaç yüz dolara ev bulabiliyor, bugün efsane gibi anlatılan o punk sahnesi, sinemada biçimi tersyüz eden No Wave hareketi ya da Jim Jarmusch’un o ilk dönem aylak filmleri tam da bu ekonomik enkazın üzerinde filizleniyordu.

Peki, bizim coğrafyamız bu hikayenin neresindeydi? Biz bohemliği hep Batı’ya ait, Paris’in çatı katlarında doğup New York’un işgal evlerine taşınmış bir ithal kavram........

© Birgün