Türkiye Devletinin dini, din-i İslimdir; resmî dili Türkçedir; ..." şeklindeki 20.4.1924 tarihli Teşkilât-ı Esasiye Kanu-nu'nun 2. maddesinden, "dini, din-i İslâm-dır" kaydı, 10 Nisan 1928'de çıkarıldı.

Din kaydının aşılması ile, lâiklik açısından anayasal düzeyde önemli bir adım atılmış oldu. İlke ancak, 5.2.1937 değişikliği ile anayasalaştırılmış ise de, lâikliğe ilişkin reformların büyük bir kısmı, aslında 1920'lerde tamamlanmıştı.

Dil konusunda ise, "Türkiye Devletinin resmî dili Türkçedir" kaydı (1924), "Resmî dil Türkçedir" (1961) ve "Dili Türkçedir" (1982) kayıtlarıyla, sonraki anayasalarda devam etti. Aslında bu son düzenlemede de, "resmî dili" belirlemesi, madde kenar başlığında vardır (md. 3).

Böylece Türkiye Anayasal gelişmeleri, "çağdaş devletin dininin değil, dilinin resmî olduğu" olgusunu tipik bir biçimde yansıtmaktadır. (Aslında her ikisi de özgürlük adına; biri din, öbürü dil için). Şu halde, 10 Ni-san'ların "lâiklik günü" olarak kutlanması, kaynağını köklü bir anayasal dönüşümden almaktadır.

Bu nedenle, bu satırların yazarının, 10 Ni-san'larda, başka bir özel anlamının yanında, çoğunlukla lâiklik ekseninde demokrasi, insan hakları ve anayasalarımız üzerine katıldığı konferans, panel ve açık oturumları on yıl geriye giderek sıralaması zor değildir.

Söz konusu toplantılar, genellikle ÇYDD ve Genel Başkanı Prof. Saylan öncülüğünde gerçekleşti. Belki de, 10 Nisan'ları, "lâiklik günü ya da bayramı" şeklinde kutlamak daha anlamlı olabilirdi. Geniş katılımlı, farklı görüşten kesimlerle tartışma olanağı yaratılarak, "mücadeleci lâiklik" eğilimi aşılabilirdi. Lâiklik ve demokrasi birlikteliği tartışarak, anlayarak, hazmederek sağlanabilirdi ancak. 10 Nisan kutlamalarını, bir tür halk gününe, lâiklik üzerine düşünme eylem ve etkinliklerine dönüştürme fikri, Fransız meslektaşları da heyecanlandırmıştı. (...)

Fakat, 10 Nisan'ın rastlantısal........

© Birgün