Özel haberlerimizi ve günün öne çıkan gelişmelerini kaçırmamak için BirGün’ün WhatsApp kanalını buraya dokunarak hemen takibe alabilirsiniz.

Sırbistan’da bölgesel kamu yayıncısı RTV spikerinin, iktidar değişikliği sonrası canlı yayında dilediği özür geçtiğimiz günlerde gündemdeydi: “Yıllarca görevimizi yerine getirmeyi başaramadık. Sessiz kaldık, görmezden geldik, olayları tek taraflı aktardık ve sorulması gereken soruları sormadık. Bu yüzden izleyicilerimize bir özür borçluyuz”… Aleksandar Vučić’in iktidarda olduğu 14 yıl boyunca, ülkedeki basın özgürlüğü ortadan kalkmış, gazetecilik faaliyeti iktidar propagandası yanında marjinalleştirilmiş, yaygın medya ele geçirilmişti. Tıpkı Macaristan’da olduğu gibi.

Burada, Viktor Orbán ve partisi Fidesz, 16 yıllık iktidar süresince salt devlet medya kuruluşlarını borazan haline getirmekle kalmamış, kendisine yakın iş insanlarıyla birlikte özel sektöre bağlı bir propaganda ağı da kurmuştu. Orbán muhaliflere yenilince devlet televizyonu yayını durdurup siyah fon üzerine “Kamu medyası yalan söylememeli. Uzun süre boyunca bunu yaptığımız için özür dileriz” yazmış, değişimin etkisi özel kanallara da uzanmıştı. Önde gelen kanallardan TV2’nin tanınmış spikerleri ekrandan çekilmiş, haber müdürü de görevden alınmıştı.

Macaristan’ın az sayıda bağımsız haber kuruluşlarından araştırmacı gazetecilik haber sitesi “Direkt36” Genel Yayın Yönetmeni Andras Petho, ülkede medyanın dönüşümü üzerine verdiği söyleşide iktidar değişikliğinin ertesi günü Orbán yanlısı medyanın çökmesine dair şaşkınlığını “medyanın iktidar tarafından fonlandığını biliyorduk, ancak bu hızda bir çöküş bizim için bile sürprizdi” sözleriyle dile getirdi.

Bu iki örnekten, Türkiye dahil, birçok farklı ülke için çıkarılacak dersler var elbette. Liberal demokrasilerde medya, sahiplik yapısı, reklam verenlerin gücü, resmi haber kaynaklarının vazgeçilmezliği ve güçlü lobi gruplarının etkisi gibi daha karmaşık ve saklı şekillerde denetlenmeye çalışılırken, diğerlerinde durum farklı. Buralarda rıza imalatı kadar muhalefetin sesini boğmak da ciddi bir öncelik. İnce işçilik yerine çoğunlukla kaba sansür tercih ediliyor. Bu ortamda isminin önüne gazeteci yazdıran herkes gazeteci olmadığı gibi, birtakım haberlere yer veren kanallar, internet sayfaları, radyo istasyonları vs. de gazetecilik alanının dışında kalıyor.

HABER AKTARAN, YORUM YAPAN HERKES GAZETECİ Mİ?

Dünyada birçok ülkede gazetecilik öz denetim ile yürütülen bir meslek. Örneğin, Türkiye’de gazeteciler her ne kadar Basın İş Kanunu kapsamında farklı çalışma koşullarına tâbi olsalar da, avukatlar ya da hekimler gibi ayrı bir meslek yasasına sahip değiller. Yani gazetecilik, mesleğe giriş şartları, mesleki standartları ayrıntılarıyla belirlenen, gerektiğinde meslekten men cezası verilen bir iş kolu değil. İlk bakışta bu bir eksiklik gibi gözükse de........

© Birgün