ABD ve İsrail ordularının 28 Şubat’ta İran’a yönelik başlattığı saldırılar altıncı gününde devam ediyor.

Saldırılar sonrası, rejimin geleceğine dair tartışmalar sürerken, İran Kürdistanı’nın (Rojhilat) önde gelen beş Kürt partisi saldırılardan yaklaşık bir hafta önce 22 Şubat'ta, “İran Kürdistanı Siyasi Güçleri İttifakı” adı altında bir koalisyon oluşturdu. Koalisyona dün (4 Mart) İran Kürdistanı Devrimci Emekçiler Topluluğu da dahil oldu.

İranlı Kürtler hem mezhep hem de dil bakımından farklılık gösteriyor. Nüfusun yaklaşık yüzde 60’ı Sünni, yüzde 30-35’i Şii. Ülkede ayrıca Yarsaniler gibi başka dini gruplar da var. Dil açısından ise Kurmanci, Sorani, Lorî, Kelhur ve Gorani lehçeleri konuşuluyor.

Bu mezhepsel ve dilsel farklılıklar, tarih boyunca Kürt siyasi partilerinin ortak ve birleşik bir hareket oluşturmasını zorlaştırdı.

Deklarasyonun temel maddeleri

Koalisyonun yayımladığı bildiride, Tahran yönetiminin “baskıcı politikalarına karşı direniş vurgusu” yapılırken şu temel talepler ve hedefler sıralandı:

Kendi kaderini tayin hakkı: Kürt halkının siyasi iradesine dayalı, kendi kaderini tayin etme hakkının uluslararası standartlarda tanınması.

Demokratik Kürdistan: Rojhilat’ta demokratik, çoğulcu ve halkın iradesini esas alan bir idari sistemin inşa edilmesi.

Seküler ve federal İran: İran’ın bütününde diktatörlüğe son verilerek; laik, demokratik, seküler ve tüm etnik/inanç gruplarının haklarını güvenceye alan bir yönetim modelinin kurulması.

Eşitlik ve adalet: Kadın haklarının eksiksiz savunulması, toplumsal adaletin sağlanması ve çevre koruma politikalarının yönetim esaslarına dahil edilmesi.

Ortak muhalefet cephesi: İran genelindeki diğer demokratik muhalif güçlerle, "diktatörlüğün reddi" temelinde iş birliği yapılması.

Kürdistan Özgür Yaşam Partisi (PJAK)

Kendisine Abdullah Öcalan’ın düşüncelerini esas alan PJAK, 2004 yılında kuruldu ve başından itibaren PKK’nin yerleşik askeri altyapısı, komuta yapısı ve ideolojik ağından yararlanıyor. Eş Başkanları Viyan Peyman ve Emir Kerimi’dir. PJAK, sivil kanadı KODAR (Doğu Kürdistan Özgür ve Demokratik Toplumu) ve kadın örgütü KJAR (Doğu Kürdistan Özgür Kadınlar Topluluğu) dahil olmak üzere daha geniş bir siyasi ve sosyal yapıyı kapsıyor.

Son 20 yılda İran rejimine karşı faaliyet gösteren en aktif Kürt partilerinden biri. 2014 ile 2025 yılları arasında, Tahran ile resmî bir ateşkes sürdürmesine rağmen, Kürt grupların İran güçlerine yönelik tüm saldırılarının yaklaşık yüzde 70’inden ve bu olaylarda İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun (DMO) kayıplarının yaklaşık yüzde 80’inden sorumlu.

PJAK’a, rejime karşı stratejik üstünlük sağlayan bir diğer faktör ise İran sınırındaki Irak Kürdistan Bölgesi’nin dağlık bölgelerinde faaliyet göstermesi. Yaklaşık 5 bin kişilik bir savaşçı gücü olduğu belirtiliyor.

Allan Hassaniyan’ın The Iranian Kurdish Movement at Home and in Exil (İran’daki ve yurtdışındaki İranlı Kürt Hareketi) başlıklı araştırmasına göre, Alevileri, Êzidîleri, Sünnileri ve seküler kesimleri aynı çatı altında buluşturmayı hedefleyen Öcalan’ın ideolojik yaklaşımı, PJAK’a bu toplumsal ayrımları aşma konusunda elverişli bir zemin sunuyor. Diğer tüm Kürt gruplar, Tahran’daki Şii ağırlıklı siyasi sisteme görece daha uyumlu olan Kirmanşah ve İlam gibi Şii Kürt bölgelerinde destek bulmakta zorlanıyor. Buna karşılık PJAK, bu bölgelere açılma konusunda en avantajlı aktör olarak görülüyor.

İran Kürdistan Demokrat Partisi (PDK-İ)

Genel sekreterliğini Mustafa Hicri’nin yaptığı parti, İran’daki en eski ve tarihsel olarak en önde gelen Kürt partisi.

1946’da Mahabad Cumhuriyeti’nin kurulması da dâhil olmak üzere tarihsel mirası, örgüte sembolik bir referans ve belirli bir destek tabanı sağlamaktadır. Bu destek, özellikle harekete nesiller boyunca bağlı aileler ile Avrupa’daki İranlı Kürt........

© Bianet