Batı'nın finans sistemi içinde ürettiği sayılar büyürken, insanların hayatı küçülüyor. Çin bir MR çekimi için 50 dolar alırken ABD hâlâ "kişi başına düşen gelir" rakamıyla teselli oluyor.

İki iktisatçı sokakta yürürken bir çöp yığını bulur. Birincisi, "Bunu yersen sana 100 dolar veririm." der. İkincisi yer, parayı alır. Bir blok ötede başka bir yığın daha; bu sefer roller değişir. Bir süre sessizce yürürler. Sonunda birincisi iç çeker: "Dur... ikimiz de az önce tam anlamıyla çöp yedik ve ikimizin de cebinde fazladan bir kuruş yok." Diğeri soğukkanlılıkla cevap verir: "Evet. Ama az önce GSYİH'yi 200 dolar artırdık."

Bu espri, bugün küresel ekonomiyi yönetenler için artık bir espri değil; işin özü. GSYİH büyüyor, rakamlar parlıyor, başlıklar güzel görünüyor ama milyonlarca insanın gerçek hayatında ne değişiyor?

SAYININ İÇİNDE NE VAR?

Çin'de bir MR taraması yaklaşık 50 dolara, aynı gün yaptırılabiliyor. Batı'da aynı tarama için randevu haftalar sonrası, fatura ise binlerce dolar. Çin'deki aynı zincire ait bir beş yıldızlı otel, Amerika'daki muadilinin onda birine mal oluyor. Yaklaşık 200 bin Türk lirasına iyi bir elektrikli araç alınabiliyor. Kira daha düşük, yiyecek daha ucuz, vergi yükü de öyle: Batı'nın ortalama yüzde 25-27'sine karşın Çin'de yaklaşık yüzde 20,4.

Peki bu ülkenin GSYİH'si, kişi başına düşen gelir rakamı ne diyor? Batı'nın çok altında. Yani sayıya göre "fakir" olan bu ülkenin vatandaşı, sayıya göre "zengin" olan ülkenin vatandaşından çok daha az para harcayarak çok daha iyi bir sağlık hizmeti alıyor, çok daha makul bir konutta yaşıyor, çok daha ucuza ülkeyi geziyor. GSYİH neyi ölçüyor gerçekten? Hayat kalitesini mi, yoksa sistemin kendi kendini beslemesini mi?

FİNANSALLAŞMANIN SONU

Prof. Zhang Weiwei, dünya imparatorluk tarihini özetliyor: Hollanda İmparatorluğu neden çöktü? Finansallaşma. Britanya İmparatorluğu neden çöktü? Finansallaşma. Amerikan İmparatorluğu neden sallantıda? Finansallaşma. Çin neden yükseliyor? “Sanalın” üzerinde gerçek ekonomi.

Bu sadece akademik bir tarih dersi değil. 15 Nisan 2026'da Foreign Affairs'te yazan eski ABD Ulusal Güvenlik Danışmanı Jake Sullivan hayretler içinde: "Çin, modern ekonominin temelini oluşturan birçok alanda hâkim bir konum elde etti ya da elde etmeye devam ediyor." Washington'ın üst düzey karar organlarında bugün belirgin bir panik var. Çünkü onlarca yıl boyunca dünyayı ve tarihi yanlış okudular. Başarısız savaşlar ve küresel saldırganlık ABD açısından bu tabloyu daha da karartıyor.

Batı'nın yaptığı şey şuydu: Üretimi dışarıya kaydırdı, finansı içeride tuttu. Para, para üretir hâle geldi. Fabrikalar kapandı, borsalar şişti. GSYİH büyüdü çünkü finans işlemleri GSYİH sayılıyor. Çöp yiyen iktisatçı gibi: Hesap büyüdü, mide ezildi.

ROBOT GELİYOR AMA ASIL SORU BU DEĞİL

Elon Musk, yakın gelecek için şöyle bir tablo çiziyor: Robot emeği insan emeğinden daha ucuz olacak. Otomasyon aracılığıyla sağlık ve eğitim herkes için erişilebilir hâle gelecek. Mal ve hizmet çıktısı para arzının büyüme hızını aşacak, bu da deflasyon anlamına geliyor. Evrensel Temel Gelir bir taban geliri sağlayacak ve herkes bu tabanın üzerine kazanmaya devam edecek.

Teknik olarak bu senaryo tutarlı görünüyor. Sorun şu ki insanlar teknik varlıklar değil.

"Zenginler seyahat........

© Aydınlık