World Justice Project’in ( Dünya Adalet Projesi ) 2025 Hukukun Üstünlüğü Endeksi verilerine göre Türkiye, 143 ülke arasında 118. sıraya gerilemiş durumda. 2015 yılında 80. sırada bulunan Türkiye, her yıl gösterdiği düşüş eğilimi ile 38 sıra kaybetmiş oldu.

2016'da gerçekleşen 15 Temmuz darbe girişiminin ardından Türkiye, hukuk devleti sıralamasında 19 sıra geriye giderek 99. sıraya gerilemişti. Bu tablo, Türkiye’nin hukuk devleti göstergelerinde on yıl içinde uluslararası karşılaştırmalarda geriye gittiğini ortaya koymakta.

Türkiye aynı zamanda “Temel Haklar” kategorisinde 143 ülke arasında 134. sırada yer aldı. Bu kategori; ayrımcılığın önlenmesi, yaşam ve güvenlik hakkı, adil yargılanma hakkı, ifade ve inanç özgürlüğü, mahremiyetin korunması, toplanma özgürlüğü ve temel işçi haklarının güvence altında olması gibi göstergeleri kapsıyor. Ayrıca Türkiye, “Hükümetin Yetkilerinin Sınırlandırılması” kategorisinde 136. sırada yer almakta. Bu kategori, yargının bağımsız bir denetim mekanizması olarak hükümetin hukuka aykırı işlemlerine sınır koyabilmesi standardıyla ölçülüyor.

Bu veriler içinde özellikle ülkede iktidarca adeta üzerinde tepinilen adil yargılanma hakkının ve hukuk güvenliğinin unsurları olan hakim bağımsızlığı- tarafsızlığı ilkeleriyle hakim teminatının anlamları üzerinde tekrar durmak gerekmekte.

Hakim bağımsızlığı kavramı, hakimlerin karar verirken hiçbir baskı ve etki altında kalmadan, hukuk ilkelerini gözeterek ve özellikle kişi hak ve özgürlüklerini yakından ilgilendiren ceza yargılamasında vicdanına danışarak karar vermesini ifade eder. ( Anayasa m. 138 ) Hakimler yasama ve yargı organına karşı etkileyici bir güç olan medyaya karşı da bağımsız olmalıdırlar. Hakimin taraflar karşısında bağımsızlığı ise ekonomik bağımsızlığıyla ilgilidir.

Ancak bu kavram bakımından asıl önemli olan hakimlerin yürütme organı karşısında bağımsızlıklarının sağlanması. Çünkü hakim bağımsızlığına karşı en büyük tehdit daima yürütme organından gelmiştir. Hukuk devleti anlayışının gelişmediği dönemlerde yürütme gücünün hakimler üzerindeki baskısını önleyebilecek bir engel yoktu. Hakimin bağımsız olmasının güvencesi ya devleti yöneten kişinin adaletseverliğine ya da hakimin cesaretine........

© Artı Gerçek